فیزیوتراپی دایان » فیزیوتراپی اندامها » فیزیوتراپی گردن » سردرد گردنی چیست؟ علائم، علت و درمان با فیزیوتراپی
سردرد گردنی چیست؟ علائم، علت و درمان با فیزیوتراپی
- فیزیوتراپیست علی حیدریان
- آخرین به روزرسانی در ۲۵ آبان ۱۴۰۵



سردرد گردنی یکی از انواع سردردهای ثانویه است که منشأ آن به مشکلات یا اختلالات ساختارهای گردن مربوط میشود. در این نوع سردرد، درد ممکن است از ناحیه گردن یا پشت سر شروع شود و به سمت شقیقه، پیشانی یا اطراف چشم انتشار پیدا کند. بعضی افراد همزمان با سردرد، گردندرد، خشکی گردن یا محدودیت حرکت سر را تجربه میکنند.
بااینحال، هر سردردی که همراه با گردندرد باشد، لزوماً سردرد گردنی نیست. میگرن و سردرد تنشی نیز ممکن است با درد یا گرفتگی عضلات گردن همراه باشند. تشخیص درست اهمیت زیادی دارد؛ زیرا انتخاب روش درمان به علت اصلی سردرد بستگی دارد.
در این مطلب توضیح میدهیم سردرد گردنی چیست، چه علائمی دارد، چگونه از میگرن و سردرد تنشی تشخیص داده میشود و فیزیوتراپی چگونه میتواند در مدیریت آن نقش داشته باشد. اگر به دنبال اطلاعات کلی درباره انواع سردرد و میگرن هستید، مطلب کنترل و درمان سردرد و میگرن را نیز مطالعه کنید.
- 1. سردرد گردنی در یک نگاه
- 2. سردرد گردنی چیست؟
- 3. علائم سردرد گردنی چیست؟
- 4. علت سردرد گردنی چیست؟
- 5. تفاوت سردرد گردنی با میگرن و سردرد تنشی چیست؟
- 6. سردرد ناشی از گردندرد چگونه از سایر سردردها تشخیص داده میشود؟
- 7. آیا سردرد گردنی باعث تهوع، سرگیجه یا تاری دید میشود؟
- 8. سردرد گردنی چگونه تشخیص داده میشود؟
- 9. درمان سردرد گردنی با فیزیوتراپی
- 10. چند تمرین ساده برای گردن؛ آیا برای سردرد گردنی مناسباند؟
- 11. آیا درمان سردرد گردنی با فیزیوتراپی مؤثر است؟
- 12. درمان سردرد گردنی چقدر طول میکشد؟
- 13. چه زمانی سردرد نیاز به بررسی فوری پزشکی دارد؟
- 14. چه زمانی برای سردرد گردنی به فیزیوتراپی مراجعه کنیم؟
- 15. جمعبندی؛ برای درمان سردرد گردنی چه باید کرد؟
- 16. ارزیابی و درمان مشکلات گردن و سردرد
- 17. سؤالات متداول درباره سردرد گردنی
سردرد گردنی در یک نگاه
سردرد گردنی یا Cervicogenic Headache نوعی سردرد ثانویه است که در اثر اختلال یا بیماری در ساختارهای گردن ایجاد میشود. درد معمولاً با علائم گردنی همراه است و ممکن است با حرکت گردن یا فشار بر بعضی نواحی آن تشدید شود.
- درد ممکن است از پشت سر یا گردن شروع شود و به یک سمت سر انتشار پیدا کند.
- گردندرد، خشکی و کاهش دامنه حرکتی گردن از علائم همراه احتمالی هستند.
- حرکت دادن گردن یا قرار گرفتن طولانیمدت در بعضی وضعیتها ممکن است درد را تشدید کند.
- سردرد گردنی با میگرن و سردرد تنشی یکسان نیست و تشخیص آن به ارزیابی بالینی نیاز دارد.
- تمرین درمانی و برخی روشهای درمان دستی میتوانند در مدیریت این مشکل مؤثر باشند.
- شروع ناگهانی و بسیار شدید سردرد یا همراهی آن با علائم عصبی جدید نیازمند بررسی فوری پزشکی است.
سردرد گردنی چیست؟

سردرد گردنی با نام علمی Cervicogenic Headache شناخته میشود. این نوع سردرد در دسته سردردهای ثانویه قرار دارد؛ یعنی درد سر در نتیجه یک مشکل یا اختلال دیگر در بدن ایجاد میشود. در این مورد، منشأ درد به ساختارهای گردن مانند مفاصل، دیسکها، استخوانها یا بافتهای نرم مربوط است.
ساختارهای بالایی گردن از طریق مسیرهای عصبی با بخشهایی از سیستم عصبی مرتبط با انتقال درد از سر ارتباط دارند. به همین دلیل، تحریک بعضی ساختارهای گردنی میتواند دردی ایجاد کند که در سر احساس میشود. به این پدیده، درد ارجاعی گفته میشود.
در سردرد گردنی ممکن است فرد در ابتدا درد را در پشت سر یا یک سمت گردن احساس کند و سپس درد به نواحی جلوییتر سر، شقیقه یا اطراف چشم انتشار پیدا کند. البته محل درد بهتنهایی برای تشخیص کافی نیست و باید سایر نشانهها نیز بررسی شوند.
بر اساس طبقهبندی بینالمللی اختلالات سردرد (ICHD-۳)، برای تشخیص سردرد گردنی باید علاوه بر وجود شواهدی از یک اختلال گردنی، ارتباط علت و معلولی آن اختلال با سردرد نیز بررسی شود. صرف مشاهده تغییرات گردن در تصویربرداری، بدون تطابق با علائم و معاینه، برای اثبات منشأ گردنی سردرد کافی نیست.
علائم سردرد گردنی چیست؟
علائم سردرد گردنی در افراد مختلف یکسان نیست. بعضی افراد بیشتر از سردرد شکایت دارند و برخی دیگر همزمان با آن، درد و محدودیت حرکتی گردن را تجربه میکنند. ترکیب علائم، نحوه شروع درد و ارتباط آن با حرکت گردن در ارزیابی اهمیت دارد.
۱. درد یکطرفه سر
یکی از الگوهای نسبتاً رایج در سردرد گردنی، غالب بودن درد در یک سمت سر است. ممکن است درد از پشت سر یا قسمت بالایی گردن شروع شود و به سمت شقیقه، پیشانی یا اطراف چشم همان سمت انتشار پیدا کند.
در بعضی افراد، درد بیشتر در یک سمت باقی میماند و به سمت مقابل جابهجا نمیشود. بااینحال، یکطرفه بودن درد بهتنهایی نشانه قطعی سردرد گردنی نیست؛ زیرا میگرن نیز میتواند بهصورت یکطرفه ظاهر شود.
۲. سردرد گردنی و درد پشت سر
درد پشت سر یکی از شکایتهایی است که ممکن است در سردرد گردنی دیده شود. فرد میتواند در قسمت اتصال سر به گردن، زیر استخوان پسسری یا اطراف عضلات بالایی گردن احساس درد یا فشار داشته باشد.
گاهی درد از پشت سر به سمت شقیقه یا پیشانی گسترش پیدا میکند. اگر این درد همراه با محدودیت حرکت گردن یا تشدید علائم هنگام حرکت و فشار بر نواحی گردنی باشد، بررسی منشأ گردنی اهمیت بیشتری پیدا میکند.
۳. گردندرد و خشکی گردن
افراد مبتلا به سردرد گردنی ممکن است علاوه بر سردرد، درد، سفتی یا احساس محدودیت در گردن داشته باشند. چرخاندن سر به یک سمت یا نگاه کردن به بالا و پایین ممکن است دشوارتر یا دردناکتر از حالت معمول باشد.
گاهی فرد احساس میکند عضلات پشت گردن یا اطراف شانهها سفت شدهاند. البته وجود گرفتگی عضلات بهتنهایی به معنی سردرد گردنی نیست و باید مشخص شود آیا اختلال گردنی واقعاً در ایجاد سردرد نقش دارد یا خیر.
۴. تشدید سردرد با حرکت گردن یا وضعیت بدنی
در بعضی افراد، حرکت خاص گردن یا نگه داشتن سر در یک وضعیت برای مدت طولانی میتواند سردرد را تشدید کند. برای مثال، چرخاندن گردن، نگاه کردن طولانی به پایین یا انجام بعضی حرکات ممکن است درد آشنای فرد را بازتولید کند.
این ارتباط زمانی اهمیت بیشتری دارد که در معاینه نیز محدودیت حرکتی گردن یا حساسیت ساختارهای مرتبط مشاهده شود. صرف تشدید سردرد هنگام کار با موبایل یا نشستن طولانی، برای تشخیص سردرد گردنی کافی نیست.
۵. حساسیت عضلات و نواحی بالایی گردن
در برخی افراد، لمس یا فشار کنترلشده بر عضلات و مفاصل بالایی گردن میتواند درد آشنای سر را ایجاد یا تشدید کند. فیزیوتراپیست در معاینه ممکن است حساسیت بافتها، عملکرد مفاصل گردنی و نحوه پاسخ فرد به حرکات مختلف را بررسی کند.
این یافته باید در کنار سایر اطلاعات ارزیابی تفسیر شود؛ زیرا حساسیت عضلات گردن در بعضی انواع دیگر سردرد نیز دیده میشود.
علت سردرد گردنی چیست؟
سردرد گردنی زمانی مطرح میشود که یک اختلال در ساختارهای گردن بتواند در ایجاد درد سر نقش داشته باشد. منشأ احتمالی درد میتواند مفاصل، دیسکها، استخوانها یا بافتهای نرم گردن باشد. بااینحال، مشاهده یک مشکل در گردن بهتنهایی ثابت نمیکند که همان مشکل علت سردرد است.
اختلال عملکرد مفاصل بالایی گردن
مفاصل مهرههای بالایی گردن در حرکت و کنترل سر نقش مهمی دارند. اختلال حرکتی، آسیب یا بعضی مشکلات مفصلی در این ناحیه ممکن است با درد گردن و سردرد همراه شود.
در ارزیابی فیزیوتراپی، حرکت مهرههای گردنی، دامنه چرخش سر و پاسخ درد به حرکات کنترلشده بررسی میشود. هدف این ارزیابی، پیدا کردن ارتباط احتمالی بین عملکرد گردن و الگوی سردرد است.
آسیب یا اختلال در بافتهای نرم گردن
عضلات، رباطها و سایر بافتهای نرم گردن در حفظ وضعیت سر و کنترل حرکت نقش دارند. آسیب، فشار یا اختلال عملکرد این بافتها ممکن است باعث گردندرد شود و در برخی شرایط با سردرد ارتباط داشته باشد.
بااینحال، هرگونه گرفتگی عضله یا وجود نقاط حساس عضلانی به معنی سردرد گردنی نیست. فیزیوتراپیست باید مشخص کند آیا این یافتهها با الگوی درد و سایر معیارهای تشخیصی فرد تطابق دارند یا خیر. برای آشنایی بیشتر با آسیبهای این بافتها میتوانید مطلب آسیب بافت نرم، انواع آن و روشهای درمانی را مطالعه کنید.
آسیبهای گردن و سابقه ضربه
برخی آسیبهای گردن، از جمله صدمات ناشی از تصادف یا ضربه، ممکن است با گردندرد و سردرد همراه باشند. در این شرایط باید مشخص شود سردرد ناشی از آسیب گردن است یا در دسته سردردهای پس از ضربه قرار میگیرد.
اگر سردرد پس از ضربه به سر یا گردن شروع شده است، بهویژه اگر شدید، جدید یا همراه با علائم عصبی باشد، ارزیابی پزشکی اهمیت دارد و نباید بدون بررسی، آن را سردرد گردنی معمولی در نظر گرفت.
وضعیت بدنی و فعالیتهای روزمره
نشستن طولانیمدت، کار مداوم با رایانه یا موبایل و نگه داشتن سر در وضعیت ثابت ممکن است باعث خستگی و ناراحتی گردن شود. این شرایط در بعضی افراد با تشدید سردرد همراه است.
اما اصطلاح «وضعیت بدنی نامناسب» نباید بهعنوان علت قطعی همه سردردهای گردنی استفاده شود. رابطه بین وضعیت بدن و درد پیچیده است و عواملی مانند میزان فعالیت، خواب، استرس، سابقه درد و حساسیت سیستم عصبی نیز میتوانند نقش داشته باشند.
برای آشنایی با راهکارهای تنظیم محیط کار و کاهش فشار ناشی از وضعیت ثابت بدن، مطلب وضعیت مناسب بدن هنگام کار را مطالعه کنید.
تفاوت سردرد گردنی با میگرن و سردرد تنشی چیست؟
سردرد گردنی، میگرن و سردرد تنشی ممکن است از نظر محل درد یا علائم همراه شباهتهایی داشته باشند. برای مثال، هر سه میتوانند با درد اطراف سر و گردن همراه شوند. به همین دلیل تشخیص صرفاً بر اساس محل درد یا وجود گردندرد امکانپذیر نیست.
تفاوتهای زیر میتوانند به درک بهتر این سه نوع سردرد کمک کنند، اما جایگزین معاینه و تشخیص پزشکی نیستند.
| ویژگی | سردرد گردنی | میگرن | سردرد تنشی |
|---|---|---|---|
| منشأ اصلی | اختلال یا بیماری در ساختارهای گردن | اختلال عصبی مرتبط با سیستم پردازش درد | اختلال سردرد اولیه با سازوکارهای چندعاملی |
| محل درد | اغلب از گردن یا پشت سر شروع میشود و ممکن است به جلو انتشار یابد | یکطرفه یا دوطرفه؛ اغلب در ناحیه پیشانی، شقیقه یا اطراف چشم | اغلب دوطرفه و به شکل فشار یا احساس بستن دور سر |
| ارتباط با حرکت گردن | ممکن است با حرکت یا فشار بر ساختارهای گردن تشدید شود | حرکت بدنی میتواند درد را تشدید کند، اما این الزاماً به معنی منشأ گردنی نیست | معمولاً ارتباط اختصاصی با حرکت گردن ندارد |
| علائم همراه | گردندرد، محدودیت حرکت یا حساسیت گردن | تهوع، حساسیت به نور و صدا و گاهی علائم پیشدرآمد | احساس فشار، گاهی حساسیت عضلات اطراف سر و گردن |
| نکته تشخیصی | باید ارتباط علت و معلولی با اختلال گردنی بررسی شود | بر اساس الگوی حملات و معیارهای تشخیصی میگرن ارزیابی میشود | بر اساس ویژگیهای درد و معیارهای سردرد تنشی تشخیص داده میشود |
نکته مهم این است که میگرن نیز میتواند با گردندرد همراه باشد. بنابراین اگر فردی سردرد یکطرفه، تهوع و حساسیت به نور دارد، نباید صرفاً به دلیل وجود گرفتگی گردن، تشخیص سردرد گردنی برای او مطرح شود.
برای آشنایی بیشتر با انواع سردرد و روشهای کنترل آنها، مطلب کنترل و درمان سردرد و میگرن را نیز بخوانید.
سردرد ناشی از گردندرد چگونه از سایر سردردها تشخیص داده میشود؟
درد گردن و سردرد ممکن است همزمان رخ دهند، اما این همزمانی لزوماً به معنی آن نیست که گردن عامل ایجاد سردرد است. برای تشخیص سردرد ناشی از گردندرد باید شواهدی وجود داشته باشد که ارتباط علت و معلولی بین اختلال گردنی و سردرد را نشان دهد.
برای مثال، اگر سردرد همزمان با شروع یک مشکل مشخص گردنی آغاز شده باشد، با بهبود آن مشکل کاهش پیدا کند یا با حرکات مشخص گردن به شکل قابلتکرار تشدید شود، احتمال منشأ گردنی بیشتر بررسی میشود. در مقابل، وجود درد گردن در فرد مبتلا به میگرن بهتنهایی به معنی سردرد گردنی نیست.
آیا سردرد گردنی باعث تهوع، سرگیجه یا تاری دید میشود؟
تهوع، سرگیجه و اختلالات بینایی علائمی هستند که ممکن است همراه بعضی سردردها دیده شوند، اما اختصاصی سردرد گردنی نیستند. برای مثال، تهوع و حساسیت به نور و صدا از علائم شناختهشده میگرن هستند.
برخی افراد مبتلا به مشکلات گردنی از احساس گیجی یا عدم تعادل نیز شکایت میکنند. بااینحال، نسبت دادن سرگیجه به گردن نیازمند بررسی دقیق است؛ زیرا اختلالات گوش داخلی، مشکلات عصبی، میگرن و بعضی بیماریهای دیگر نیز میتوانند علائم مشابه ایجاد کنند.
تاری دید جدید، دوبینی، کاهش ناگهانی بینایی یا اختلال بینایی همراه با سردرد شدید نباید بهسادگی به مشکلات عضلات گردن نسبت داده شود. در چنین شرایطی ارزیابی پزشکی ضروری است.
سرگیجه همراه با سردرد یا گردندرد، بهویژه اگر برای اولین بار ایجاد شده یا با اختلال تعادل، دوبینی، ضعف یا بیحسی همراه باشد، نباید بدون بررسی پزشکی به مشکلات گردن نسبت داده شود.
سردرد گردنی چگونه تشخیص داده میشود؟
تشخیص سردرد گردنی به بررسی ارتباط بین اختلال گردن و سردرد نیاز دارد. پزشک یا متخصص مربوطه ابتدا درباره الگوی درد، زمان شروع، محل انتشار، عوامل تشدیدکننده و علائم همراه سؤال میکند. سپس با توجه به شرایط فرد، معاینه بالینی و در صورت لزوم بررسیهای تکمیلی انجام میشود.
بر اساس معیارهای ICHD-۳، برای تشخیص سردرد گردنی باید شواهدی از وجود یک اختلال یا ضایعه گردنی وجود داشته باشد که از نظر علمی میتواند علت سردرد باشد. علاوه بر آن، دستکم دو مورد از شواهد زیر باید رابطه علت و معلولی بین اختلال گردنی و سردرد را تأیید کنند:
- شروع سردرد همزمان با آغاز اختلال گردنی باشد.
- با بهبود یا برطرف شدن اختلال گردنی، سردرد نیز بهتر شود.
- دامنه حرکتی گردن کاهش یافته باشد و حرکات تحریککننده، سردرد آشنای فرد را بهطور قابلتوجهی تشدید کنند.
- سردرد پس از بلوک تشخیصی ساختار گردنی یا عصب مربوط به آن برطرف شود.
این معیارها به تشخیص دقیقتر کمک میکنند و نشان میدهند که صرف مشاهده تغییرات در MRI یا وجود گردندرد برای تأیید سردرد گردنی کافی نیست.
بررسی سابقه و الگوی سردرد
اطلاعاتی مانند یکطرفه یا دوطرفه بودن درد، شروع آن از گردن یا پشت سر، مدت و دفعات حملهها و ارتباط سردرد با حرکت گردن اهمیت دارند. سابقه ضربه، بیماریهای قبلی، مصرف دارو و وجود علائم عصبی نیز باید بررسی شود.
بررسی دامنه حرکتی گردن
در معاینه، حرکت گردن در جهتهای مختلف بررسی میشود. کاهش دامنه حرکتی، بهویژه در چرخش گردن، ممکن است یکی از یافتههای مؤید باشد؛ اما بهتنهایی تشخیص را ثابت نمیکند.
بررسی بازتولید درد آشنا
متخصص ممکن است با حرکات کنترلشده یا فشار ملایم بر ساختارهای مشخص گردن بررسی کند که آیا درد آشنای سر ایجاد یا تشدید میشود یا خیر. هدف، بررسی ارتباط احتمالی بین ساختار گردنی و الگوی سردرد است.
آیا برای تشخیص سردرد گردنی MRI لازم است؟
تصویربرداری مانند MRI یا رادیوگرافی برای تمام افراد مبتلا به سردرد گردنی ضروری نیست. پزشک بر اساس شرح حال، معاینه و وجود علائم هشدار تصمیم میگیرد که آیا تصویربرداری یا آزمایش دیگری لازم است.
تغییرات فرسایشی یا ساختاری گردن در تصویربرداری ممکن است در افراد بدون علامت نیز دیده شوند. بنابراین مشاهده بیرونزدگی دیسک یا تغییرات مهرهها بهتنهایی ثابت نمیکند که سردرد از همان ناحیه ناشی شده است.
درمان سردرد گردنی با فیزیوتراپی
اگر پس از ارزیابی مشخص شود که اختلال عملکرد گردن در ایجاد سردرد نقش دارد، فیزیوتراپی میتواند یکی از گزینههای درمانی باشد. هدف فیزیوتراپی فقط کاهش موقت درد نیست؛ بلکه بهبود عملکرد گردن، افزایش توانایی کنترل حرکت، کاهش محدودیتها و کمک به بازگشت فرد به فعالیتهای روزمره است.
فیزیوتراپی برای همه افراد مبتلا به سردرد گردنی به یک شکل انجام نمیشود. درمانگر با بررسی شدت درد، حرکت گردن، عملکرد عضلات و سابقه بیمار مشخص میکند کدام تمرینها و روشهای درمانی مناسبتر هستند. برای آشنایی بیشتر با موضوعات مرتبط میتوانید به دسته فیزیوتراپی گردن مراجعه کنید.
۱. تمرین درمانی و تقویت عضلات عمقی گردن
عضلات عمقی گردن در کنترل و پایداری سر و گردن نقش دارند. در بعضی افراد مبتلا به سردرد گردنی، اختلال در عملکرد یا هماهنگی عضلات گردن مشاهده میشود. تمرینهای کنترل حرکتی میتوانند برای بهبود عملکرد این عضلات استفاده شوند.
یکی از تمرینهای رایج، حرکت جمع کردن ملایم چانه به سمت عقب است. در این حرکت، فرد بدون خم کردن سر به پایین یا بالا، چانه را بهآرامی به سمت عقب میبرد؛ گویی میخواهد غبغب کوچکی ایجاد کند. توضیح اجرای این حرکت در بخش تمرینهای خانگی آمده است.
تمرینهای گردن باید با شدت و دامنه مناسب انجام شوند. هدف افزایش کنترل و استقامت عضلات است، نه وارد کردن فشار زیاد یا ایجاد درد.
۲. تمرینهای تقویتی و کنترل حرکتی گردن
تمرینهای تقویتی میتوانند به بهبود استقامت و کنترل عضلات گردن و کمربند شانهای کمک کنند. نوع تمرین به یافتههای ارزیابی بستگی دارد و ممکن است شامل تمرینهای ایزومتریک، کنترل حرکت، تقویت عضلات اطراف کتف و تمرینهای عملکردی باشد.
برای مثال، در تمرین ایزومتریک گردن، فرد در برابر مقاومتی ملایم تلاش میکند سر را در یک جهت حرکت دهد، اما اجازه حرکت واقعی به گردن نمیدهد. فشار باید کنترلشده باشد و تمرین نباید سردرد یا درد گردن را بهطور قابل توجه افزایش دهد.
برای آشنایی با رویکرد تمرین درمانی و تمرینهای توانبخشی، میتوانید صفحه ورزش درمانی در فیزیوتراپی را ببینید.
۳. درمان دستی و موبیلیزیشن
درمان دستی یا Manual Therapy شامل روشهایی است که درمانگر با استفاده از دست، حرکت مفاصل یا بافتهای نرم را بهصورت کنترلشده تسهیل میکند. در سردرد گردنی، بعضی تکنیکهای موبیلیزیشن ممکن است برای کاهش محدودیت حرکتی و بهبود کوتاهمدت درد استفاده شوند.
پیش از انجام تکنیکهای درمان دستی گردن، درمانگر باید سابقه پزشکی، الگوی شروع سردرد و گردندرد، سابقه ضربه و وجود علائم عصبی یا عروقی را بررسی کند. در صورت وجود سردرد یا گردندرد جدید و غیرمعمول، علائم هشدار یا احتمال بیماری عروقی، انجام تکنیکهای دستی باید تا زمان ارزیابی پزشکی به تعویق بیفتد.
انتخاب تکنیک به معاینه، میزان تحریکپذیری علائم و شرایط پزشکی بیمار بستگی دارد. درمان دستی نباید بهصورت یک روش ثابت برای همه افراد اجرا شود و بهتر است در کنار تمرین درمانی و آموزش بیمار قرار گیرد. درباره روشهای مختلف درمان دستی میتوانید صفحه منوالتراپی را مطالعه کنید.
۴. ماساژ و تکنیکهای بافت نرم
در بعضی بیماران، حساسیت و ناراحتی عضلات اطراف گردن و شانهها بخشی از مشکل است. تکنیکهای ملایم بافت نرم ممکن است برای کاهش ناراحتی و بهبود تحمل حرکت به کار گرفته شوند.
بااینحال، ماساژ بهتنهایی درمان قطعی سردرد گردنی نیست. اثر آن باید در کنار تمرینها و سایر اقدامات درمانی ارزیابی شود. همچنین فشار شدید بر گردن یا ماساژ دردناک و تهاجمی توصیه نمیشود.
برای آشنایی بیشتر با انواع آسیبهای عضلات و بافتهای نرم، مطلب آسیب بافت نرم، انواع آن و روشهای درمانی را بخوانید.
۵. سوزن خشک در موارد منتخب
سوزن خشک یا Dry Needling روشی است که در آن درمانگر آموزشدیده با استفاده از سوزنهای ظریف، نقاط مشخصی از بافت عضلانی را هدف قرار میدهد. این روش ممکن است در برخی افراد با درد عضلانی و نقاط حساس، بهعنوان بخشی از برنامه درمانی در نظر گرفته شود.
بااینحال، سوزن خشک برای تمام بیماران مبتلا به سردرد گردنی لازم نیست و شواهد مربوط به اثر آن بهتنهایی قطعی نیست. در صورت انتخاب این روش، باید هدف درمان، احتمال عوارض و شرایط فرد پیش از انجام آن بررسی شود.
برای آشنایی بیشتر با این روش میتوانید صفحه سوزن خشک فیزیوتراپی را مطالعه کنید.
۶. آموزش وضعیت بدنی و اصلاح فعالیتهای روزمره
اگر بعضی فعالیتهای روزانه باعث تشدید درد گردن و سردرد میشوند، اصلاح نحوه انجام آنها میتواند بخشی از برنامه درمان باشد. برای مثال، تغییر ارتفاع صفحه نمایش، قرار دادن تلفن همراه در موقعیت مناسبتر، تغییر وضعیت بدن در فواصل زمانی و پرهیز از ثابت نگه داشتن طولانیمدت سر ممکن است به کاهش فشار و ناراحتی کمک کند.
هدف این آموزشها رسیدن به یک وضعیت بدنی کاملاً ثابت و ایدهآل نیست. بهتر است فرد بتواند وضعیت بدن خود را در طول روز تغییر دهد، فعالیت را متناسب با تحملش تنظیم کند و بهتدریج ظرفیت حرکتی و عضلانی خود را افزایش دهد.
چند تمرین ساده برای گردن؛ آیا برای سردرد گردنی مناسباند؟
برخی تمرینهای ملایم گردن ممکن است در برنامه توانبخشی افراد مبتلا به سردرد گردنی استفاده شوند. اما هیچ تمرین واحدی برای تمام بیماران مناسب نیست. اگر سردرد شما هنوز ارزیابی نشده است، بهویژه اگر جدید یا شدید است، ابتدا علت آن باید بررسی شود.
تمرین جمع کردن چانه
در وضعیت نشسته یا خوابیده به پشت قرار بگیرید. بدون خم کردن سر، چانه را بهآرامی به سمت عقب حرکت دهید. حرکت باید کوچک و کنترلشده باشد. چند ثانیه در این وضعیت بمانید و سپس به حالت عادی برگردید.
این تمرین باید بدون افزایش قابل توجه سردرد یا ایجاد سرگیجه انجام شود. اگر علائم تشدید شدند، تمرین را متوقف کنید.
حرکت آرام چرخش گردن
در حالت نشسته، سر را بهآرامی به سمت راست و سپس چپ بچرخانید. حرکت را فقط تا جایی ادامه دهید که احساس کشش یا محدودیت خفیف داشته باشید و درد ایجاد نشود. از چرخاندن سریع یا فشار دادن سر با دست خودداری کنید.
حرکت دادن شانهها
در حالت نشسته یا ایستاده، شانهها را بهآرامی به سمت بالا ببرید و سپس رها کنید. میتوانید شانهها را با دامنهای راحت به عقب و جلو حرکت دهید. این حرکت برای حفظ تحرک کمربند شانهای و کاهش احساس خشکی مفید است، اما درمان اختصاصی سردرد گردنی محسوب نمیشود.
تعداد تکرار و دفعات انجام تمرین باید بر اساس شرایط فرد تنظیم شود. اگر تمرین باعث سردرد شدیدتر، سرگیجه، تاری دید، بیحسی یا ضعف میشود، آن را ادامه ندهید و برای بررسی علت اقدام کنید.
آیا درمان سردرد گردنی با فیزیوتراپی مؤثر است؟
شواهد پژوهشی نشان میدهند برخی مداخلات فیزیوتراپی، بهویژه درمان دستی و تمرینهای هدفمند گردن، میتوانند در کاهش شدت یا دفعات سردرد گردنی مؤثر باشند. بااینحال، میزان اطمینان به نتایج در همه روشها یکسان نیست و بخشی از مطالعات با محدودیتهایی مانند تعداد کم شرکتکنندگان یا کیفیت پایین شواهد روبهرو هستند. به همین دلیل، نمیتوان یک روش درمانی را برای همه بیماران بهترین گزینه دانست.
یک تحقیق در سال ۲۰۲۲ نشان داد که درمان دستی ممکن است در کوتاهمدت به کاهش شدت یا دفعات سردرد کمک کند و تمرینهای گردن نیز میتوانند در برخی پیامدهای بلندمدت مؤثر باشند. بااینحال، نتایج به نوع مداخله و روش مقایسه بستگی دارد.
یک تحقیق در سال ۲۰۲۳ درباره تمرین درمانی نیز اثرات امیدوارکنندهای گزارش کرده است، اما کیفیت شواهد در برخی پیامدها پایین تا بسیار پایین ارزیابی شده است. بنابراین، نتایج پژوهشها باید با احتیاط تفسیر شوند.
در عمل، انتخاب برنامهای که با یافتههای معاینه فرد هماهنگ باشد اهمیت بیشتری از استفاده روتین از یک تکنیک خاص دارد. ممکن است ترکیبی از تمرین درمانی، آموزش، درمان دستی و اصلاح فعالیتهای روزمره برای یک بیمار مناسب باشد، درحالیکه بیمار دیگری به رویکرد متفاوتی نیاز داشته باشد.
درمان سردرد گردنی چقدر طول میکشد؟
مدت درمان سردرد گردنی در همه افراد یکسان نیست و به علت زمینهای، شدت و مدت علائم، میزان محدودیت حرکتی و پاسخ فرد به درمان بستگی دارد. برخی افراد در هفتههای ابتدایی تغییراتی در شدت درد یا عملکرد گردن احساس میکنند، اما بهبود پایدار ممکن است به تمرین منظم و پیگیری بیشتری نیاز داشته باشد.
اگر با وجود اجرای برنامه درمانی، پیشرفت قابلتوجهی مشاهده نشود یا علائم بدتر شوند، لازم است تشخیص و برنامه درمانی دوباره ارزیابی شود. تعیین تعداد جلسه یا زمان قطعی درمان بدون معاینه، دقیق و قابل اتکا نیست.
چه زمانی سردرد نیاز به بررسی فوری پزشکی دارد؟
اگرچه بسیاری از سردردها ناشی از مشکلات شایع و غیر اورژانسی هستند، بعضی الگوهای سردرد میتوانند نشانه یک بیماری جدی باشند. در این شرایط نباید بدون بررسی پزشکی، درد را به گرفتگی عضلات یا مشکلات گردن نسبت داد.
در صورت مشاهده هر یک از موارد زیر، ارزیابی پزشکی فوری یا سریع ضروری است:
- سردرد ناگهانی و بسیار شدید که در مدت کوتاهی به حداکثر شدت میرسد.
- سردرد همراه با ضعف یا بیحسی جدید در صورت، دست یا پا.
- اختلال جدید در تکلم، تعادل، هوشیاری یا بینایی.
- سردرد همراه با تب و سفتی قابل توجه گردن.
- سردرد جدید پس از ضربه به سر یا گردن؛ بهویژه پس از ضربه قابلتوجه یا در صورت همراهی با علائم عصبی.
- سردردی که با سرفه، عطسه، زور زدن یا فعالیت بدنی شروع میشود.
- تغییر قابل توجه در الگوی همیشگی سردرد یا بدتر شدن پیشرونده آن.
- سردرد جدید همراه با استفراغ بدون علت مشخص یا علائم عمومی نگرانکننده.
سردرد یا گردندرد ناگهانی و غیرمعمول، بهویژه اگر با اختلال بینایی، سرگیجه شدید، عدم تعادل، ضعف یا بیحسی همراه باشد، ممکن است به بررسی فوری علل عصبی یا عروقی نیاز داشته باشد.
در صورت بروز سردرد ناگهانی و بسیار شدید، اختلال هوشیاری، ضعف ناگهانی یا علائم مشکوک به سکته، باید فوراً با اورژانس تماس بگیرید. فیزیوتراپی جایگزین بررسی پزشکی این علائم نیست.
چه زمانی برای سردرد گردنی به فیزیوتراپی مراجعه کنیم؟
اگر پس از بررسی پزشکی مشخص شده است که سردرد با اختلال عملکرد گردن ارتباط دارد، یا پزشک انجام فیزیوتراپی را مناسب دانسته است، ارزیابی فیزیوتراپی میتواند به انتخاب برنامه درمانی کمک کند.
بهخصوص در شرایط زیر، ارزیابی عملکرد گردن میتواند مفید باشد:
- سردرد همراه با محدودیت حرکت گردن است.
- حرکتهای مشخص گردن، درد آشنای سر را تشدید میکنند.
- گردندرد و سردرد بهصورت مکرر با یکدیگر ظاهر میشوند.
- ضعف یا کاهش استقامت عضلات گردن و شانه وجود دارد.
- فرد در فعالیتهایی مانند کار با رایانه، رانندگی یا انجام کارهای روزمره محدودیت دارد.
- علائم با وجود اقدامات اولیه ادامه پیدا میکنند یا مرتب عود میکنند.
در کلینیک فیزیوتراپی، ارزیابی میتواند شامل بررسی دامنه حرکتی گردن، قدرت و استقامت عضلات، کنترل حرکتی، حساسیت بافتها و عملکرد فرد در فعالیتهای روزانه باشد. بر اساس این یافتهها، برنامه درمانی متناسب با شرایط بیمار طراحی میشود.
جمعبندی؛ برای درمان سردرد گردنی چه باید کرد؟
سردرد گردنی نوعی سردرد ثانویه است که منشأ آن به اختلالات ساختارهای گردن مربوط میشود. درد ممکن است از پشت سر یا گردن شروع شود و به یک سمت سر، شقیقه یا پیشانی انتشار پیدا کند. گردندرد، خشکی و محدودیت حرکت نیز از علائم همراه احتمالی هستند.
بااینحال، وجود گردندرد در کنار سردرد برای تشخیص کافی نیست. میگرن و سردرد تنشی نیز ممکن است با ناراحتی گردن همراه باشند. تشخیص دقیق به بررسی الگوی درد، معاینه گردن و در صورت لزوم بررسیهای پزشکی نیاز دارد.
در افرادی که سردرد واقعاً منشأ گردنی دارد، فیزیوتراپی میتواند با استفاده از تمرین درمانی، بهبود کنترل حرکتی، درمان دستی و آموزش فعالیتهای روزمره به مدیریت علائم کمک کند. برنامه درمانی باید برای هر فرد بهصورت اختصاصی طراحی شود و در صورت وجود علائم هشدار، بررسی پزشکی بر فیزیوتراپی مقدم است.
ارزیابی و درمان مشکلات گردن و سردرد
اگر سردرد شما با گردندرد، محدودیت حرکتی یا اختلال عملکرد گردن همراه است و علت آن بررسی شده، ارزیابی فیزیوتراپی میتواند به انتخاب تمرینها و روشهای مناسب توانبخشی کمک کند. برای دریافت اطلاعات بیشتر و هماهنگی ارزیابی میتوانید با همکاران ما در فیزیوتراپی در قیطریه در ارتباط باشید.
سؤالات متداول درباره سردرد گردنی
سردرد گردنی چیست؟
سردرد گردنی نوعی سردرد ثانویه است که در اثر اختلال یا بیماری در ساختارهای گردن ایجاد میشود. درد ممکن است از گردن یا پشت سر شروع شود و به شقیقه، پیشانی یا اطراف چشم انتشار پیدا کند.
مهمترین علائم سردرد گردنی چیست؟
درد یکطرفه یا غالب در یک سمت سر، شروع درد از پشت سر یا گردن، گردندرد، محدودیت حرکت گردن و تشدید درد با بعضی حرکات یا فشارهای گردنی از علائم احتمالی هستند. هیچیک از این نشانهها بهتنهایی تشخیص را قطعی نمیکند.
آیا سردرد گردنی باعث درد پشت سر میشود؟
بله، درد پشت سر یکی از الگوهای ممکن در سردرد گردنی است. درد ممکن است از ناحیه اتصال سر به گردن شروع شود و به سمت شقیقه یا پیشانی انتشار پیدا کند.
تفاوت سردرد گردنی با میگرن چیست؟
سردرد گردنی به اختلالات ساختارهای گردن ارتباط دارد، درحالیکه میگرن یک اختلال سردرد اولیه با سازوکار عصبی متفاوت است. میگرن ممکن است با تهوع، حساسیت به نور و صدا همراه باشد و گردندرد نیز در بعضی بیماران میگرنی دیده میشود. تشخیص این دو به بررسی الگوی علائم نیاز دارد.
آیا سردرد گردنی باعث تهوع میشود؟
تهوع علامت اختصاصی سردرد گردنی نیست و بیشتر در برخی انواع سردرد مانند میگرن شناخته شده است. اگر سردرد همراه با تهوع، استفراغ یا علائم غیرمعمول است، باید علت آن بهدرستی بررسی شود.
آیا سردرد گردنی با فیزیوتراپی درمان میشود؟
فیزیوتراپی میتواند در مدیریت سردرد گردنی مؤثر باشد. تمرین درمانی، بهبود کنترل حرکتی گردن، برخی روشهای درمان دستی و آموزش فعالیتهای روزمره از گزینههای درمانی هستند. انتخاب روش مناسب به معاینه و شرایط هر بیمار بستگی دارد.
آیا گرفتگی عضلات گردن همیشه باعث سردرد گردنی میشود؟
خیر. گرفتگی یا حساسیت عضلات گردن ممکن است همراه با سردرد دیده شود، اما بهتنهایی ثابت نمیکند که منشأ سردرد گردن است. برای تشخیص باید ارتباط بین اختلال گردنی و سردرد بررسی شود.
آیا MRI برای تشخیص سردرد گردنی لازم است؟
خیر، MRI برای همه افراد ضروری نیست. پزشک بر اساس شرح حال، معاینه و وجود علائم هشدار درباره نیاز به تصویربرداری تصمیم میگیرد. تغییرات مشاهدهشده در MRI نیز بهتنهایی منشأ گردنی سردرد را ثابت نمیکنند.
آیا سردرد گردنی خطرناک است؟
سردرد گردنی در بسیاری از موارد با درمان مناسب قابل مدیریت است، اما هر سردرد جدید یا شدید را نباید به گردن نسبت داد. سردرد ناگهانی و بسیار شدید، ضعف یا بیحسی جدید، اختلال گفتار یا بینایی، تب همراه با سفتی گردن و سردرد پس از ضربه نیازمند بررسی فوری پزشکی هستند.
برای سردرد گردنی چه تمرینهایی مناسباند؟
بسته به شرایط فرد، تمرینهای کنترل حرکتی گردن، تقویت عضلات عمقی، تمرینهای ایزومتریک و حرکات ملایم گردن ممکن است در برنامه توانبخشی قرار بگیرند. تمرین مناسب باید پس از ارزیابی انتخاب شود و نباید باعث تشدید قابل توجه علائم شود.
درمان سردرد گردنی چقدر طول میکشد؟
مدت درمان به علت زمینهای، شدت علائم، مدت درگیری و پاسخ فرد به درمان بستگی دارد. ممکن است برخی افراد در هفتههای ابتدایی تغییراتی احساس کنند، اما برای بهبود پایدار به تمرین و پیگیری بیشتری نیاز باشد. نمیتوان بدون ارزیابی، تعداد جلسه مشخصی را برای همه افراد تعیین کرد.
سلب مسئولیت پزشکی: این مطلب با هدف افزایش آگاهی و ارائه اطلاعات عمومی تهیه شده است و جایگزین تشخیص، معاینه یا توصیه پزشک و متخصصان حوزه سلامت نیست. سردرد میتواند علتهای مختلفی داشته باشد و تشخیص سردرد گردنی نیازمند بررسی بالینی است. در صورت بروز علائم هشدار یا سردرد جدید و شدید، ارزیابی پزشکی را به تعویق نیندازید. انتخاب تمرین یا روش درمانی نیز باید با توجه به شرایط جسمی و تشخیص فرد انجام شود.
مشاهده بیمههای طرف قرارداد با فیزیوتراپی دایان
بفرست برای کسی که نیاز داره ببینه . . .
بیشتر در این رابطه بخوانید
آخرین مقالات در فیزیوتراپی دایان


