کشیدگی عضله زیر بغل؛ علت، علائم و درمان گرفتگی عضلات این ناحیه

خیلی از افراد بعد از انجام چند ست بارفیکس، شنای سنگین یا حتی بلند کردن یک وسیله نسبتاً سنگین در خانه، ناگهان درد تیزی در قسمت پشت یا داخل زیر بغل احساس می‌کنند. این درد معمولاً هنگام پایین آوردن دست یا کشیدن آن به سمت عقب بیشتر می‌شود. در چنین شرایطی، یکی از شایع‌ترین علت‌ها کشیدگی عضله زیر بغل است؛ هرچند اولین چیزی که به ذهن خیلی از افراد می‌رسد، تورم غدد لنفاوی یا یک بیماری جدی است.

خوشبختانه همیشه هم موضوع نگران‌کننده نیست. اگر به‌تازگی فعالیت بدنی سنگین انجام داده‌اید یا فشار زیادی به عضلات بالاتنه وارد کرده‌اید، احتمال زیادی وجود دارد که این درد ناشی از یک کشیدگی عضلانی باشد، نه یک بیماری خطرناک.

کشیدگی عضله زیر بغل چیست و کدام عضلات درگیرند؟

از نظر آناتومی، ما یک تک‌عضله به نام «عضله زیر بغل» نداریم. وقتی عضله بیش از حد تحمل خود کشیده شود یا در اثر یک انقباض شدید تحت فشار قرار بگیرد، تعدادی از فیبرهای آن دچار پارگی‌های میکروسکوپی می‌شوند.

شایع‌ترین عضلاتی که در آسیب‌های ورزشی باعث درد ناحیه زیر بغل می‌شوند، عضله لاتیسیموس دورسی (پشتی بزرگ) و ترس ماژور (گرد بزرگ) هستند. هرچند بسته به نوع آسیب، عضلات دیگری نیز ممکن است درگیر شوند. از جمله:

• پکتورالیس ماژور و مینور: عضلات سینه‌ای بزرگ و کوچک که بخش جلویی زیر بغل را تشکیل می‌دهند.
• سراتوس قدامی (دندانه‌ای): عضله‌ای که روی دنده‌ها و در دیواره داخلی زیر بغل قرار دارد.
• ساب‌اسکاپولاریس (تحت کتفی): یکی از عضلات مهم روتاتور کاف که در عمق زیر بغل حس می‌شود.

چرا زیر بغل تا این حد آسیب‌پذیر است؟

مفصل شانه انسان، متحرک‌ترین مفصل در کل بدن است. این آزادی حرکت بی‌نظیر، یک بهای بزرگ دارد: کاهش ثبات. وقتی شما حرکاتی مانند سرویس زدن در والیبال، ضربه در تنیس یا کشش سیم‌کش از بالا را انجام می‌دهید، عضلات اطراف زیر بغل باید همزمان دو کار متضاد را مدیریت کنند.

آن‌ها باید هم نیروی عظیمی برای حرکت تولید کنند و هم استخوان بازو را در کاسه مفصل ثابت نگه دارند. در این شرایط اگر هماهنگی عصبی-عضلانی حتی برای کسری از ثانیه به هم بخورد، تمام فشارِ روی بخش کوچکی از فیبرهای عضله متمرکز شده و آسیب رخ می‌دهد.

مهم‌ترین علت‌های آسیب و گرفتگی عضلات زیر بغل

معمولاً زمانی دچار مشکل می‌شویم که شدت، حجم یا نوع فعالیت را یک‌باره تغییر دهیم. درد زیر بغل بعد از ورزش از شایع‌ترین شکایات مراجعین به کلینیک‌های فیزیوتراپی است. دلایل اصلی عبارتند از:

۱. افزایش ناگهانی فشار تمرین

این اشتباه را خیلی از ورزشکارها انجام می‌دهند. مدت‌ها تمرین نکرده‌اند و در جلسه اول به سراغ وزنه‌های سنگین می‌روند. بارفیکس، دستگاه لت و تمرینات پرتابی بیشترین فشار را به این ناحیه می‌آورند.

۲. حرکات انفجاری و ناگهانی

عضله در شرایطی قرار می‌گیرد که مجبور است در کسری از ثانیه نیروی زیادی تولید کند. مثل زمانی که می‌خواهید جلوی افتادن یک وزنه سنگین را بگیرید.

۳. خستگی عضلانی و تکنیک نادرست

وقتی عضله خسته می‌شود، کنترل حرکتی آن افت می‌کند. انجام مداوم یک حرکت با تکنیک جبرانی، فشار را از عضلات هدف به سایر عضلات و بافت‌های اطراف منتقل می‌کند و زمینه آسیب را فراهم می‌سازد.

علائم کشیدگی و پارگی عضله؛ از درد خفیف تا ضعف شدید

علائمی که تجربه می‌کنید کاملاً به شدت آسیب بستگی دارد. اگر آسیب جزئی باشد، معمولاً فقط احساس سفتی و گرفتگی عضلات زیر بغل دارید. اما در موارد جدی‌تر:

• درد حرکتی: درد زیر بغل هنگام بالا بردن دست، کشیدن بازو به سمت عقب یا حتی پوشیدن لباس.
• حساسیت به لمس: با لمس دیواره پشتی یا جلویی زیر بغل احساس درد تیز دارید.
• کاهش قدرت: ضعف واضح هنگام مشت کردن دست یا بلند کردن اجسام.
• تورم و کبودی: در پارگی عضله زیر بغل، تغییر رنگ و تورم در ناحیه پهلو یا بازو دیده می‌شود.

جدول طبقه‌بندی شدت آسیب (گریدبندی)

برای اینکه بدانید در چه وضعیتی قرار دارید، جدول زیر به صورت تقریبی شدت آسیب‌ها را دسته‌بندی کرده است:

درد زیر بغل همیشه عضلانی نیست! (خط قرمزهای پزشکی)

عجله نکنید و هر دردی را به حساب گرفتگی عضلانی نگذارید. مشکلات دیگری هم می‌توانند دردی ایجاد کنند که دقیقاً در زیر بغل حس می‌شود:

• منشأ قلبی (بسیار مهم): در موارد نادر، درد زیر بغل به‌ویژه اگر همراه با درد قفسه سینه، تنگی نفس، تعریق سرد یا انتشار درد به بازوی چپ (مخصوصاً در زنان) باشد، می‌تواند منشأ قلبی داشته باشد و نیازمند ارزیابی فوری پزشکی است.
• دردهای ارجاعی گردن: بیرون‌زدگی دیسک گردن یا گیر افتادن اعصاب کردن می‌تواند درد را به زیر بغل بفرستد.
• آسیب‌های مفصل شانه: مشکلاتی مثل پارگی روتاتور کاف یا بورسیت شانه علائمی بسیار شبیه به کشیدگی عضله زیر بغل دارند.
• مشکلات غدد: تورم غدد لنفاوی ناشی از عفونت‌ها.

تشخیص آسیب؛ آیا باید عکس بگیرم؟

در بسیاری از موارد، شرح حال و معاینه بالینی دقیق توسط متخصص برای تشخیص کافی است. درمانگر با تست‌های مقاومتی متوجه می‌شود مشکل از کجاست. اما در صورت شک به پارگی شدید، آسیب تاندونی یا بررسی سایر مشکلات ساختاری، پزشک ممکن است MRI یا سونوگرافی درخواست کند.

چه زمانی برای درد زیر بغل باید به پزشک مراجعه کنیم؟

بیشتر موارد کشیدگی عضله زیر بغل با استراحت نسبی، حرکت کنترل‌شده و برنامه مناسب فیزیوتراپی بهبود پیدا می‌کنند. با این حال، در بعضی شرایط نباید درد را صرفاً به یک آسیب عضلانی نسبت داد و لازم است هرچه زودتر توسط پزشک یا متخصص طب فیزیکی و فیزیوتراپی ارزیابی شوید.

• درد بیش از ۷ تا ۱۰ روز ادامه داشته یا با وجود مراقبت‌های اولیه بهتر نشده است.
• ضعف قابل توجه در بالا بردن دست یا گرفتن اجسام ایجاد شده است.
• تورم، کبودی گسترده یا تغییر شکل در ناحیه زیر بغل، شانه یا بازو مشاهده می‌شود.
• هنگام آسیب صدای «پاپ» شنیده‌اید یا احساس کرده‌اید چیزی در عضله پاره شده است.
• درد بدون فعالیت ورزشی شروع شده یا شب‌ها شما را از خواب بیدار می‌کند.
• درد همراه با علائمی مانند درد قفسه سینه، تنگی نفس، تعریق سرد یا انتشار درد به بازوی چپ است؛ در این شرایط باید فوراً به اورژانس مراجعه کنید.

مراحل درمان

درمان صحیح فقط متوقف کردن درد نیست. هدف اصلی این است که بافت آسیب‌دیده با کیفیت بالا ترمیم شود تا در آینده دوباره پاره نشود.

۱. فاز حاد و اقدامات خانگی (PEACE & LOVE)

اولین قدم، کاهش یا توقف موقت فعالیتی که باعث ایجاد درد شده است. در گذشته قانون ۴۸ ساعت استراحت و یخ‌درمانی بسیار رایج بود. اما امروزه می‌دانیم که استفاده کوتاه‌مدت از کمپرس سرد صرفاً می‌تواند به کاهش درد کمک کند و درمان نباید تنها به یخ محدود شود.

در فیزیوتراپی مدرن، از رویکرد بارگذاری بهینه (Optimal Loading) استفاده می‌شود. به این معنی که حرکت ملایم و کنترل‌شده که درد شدیدی ایجاد نکند، برای ترمیم بافت بسیار بهتر از استراحت مطلق است.

۲. تمرین درمانی و درمان دستی (ستون فقرات درمان)

در کلینیک دایان، رویکرد اصلی ما بر پایه حرکت است. تکنیک‌های درمان دستی (منوال تراپی) به باز شدن گره‌های عضلانی و بهبود جریان خون کمک می‌کنند. پس از آن، تمرین درمانی و حرکات اصلاحی آغاز می‌شود تا عضله آسیب‌دیده، قدرت و تحمل لازم برای فعالیت‌های روزمره و ورزشی را دوباره به دست آورد.

۳. تجهیزات پیشرفته فیزیوتراپی (تسریع‌کننده درمان)

برای سرعت بخشیدن به روند ترمیم سلولی و کنترل درد، ما در فیزیوتراپی دایان از دستگاه‌های مدرنی استفاده می‌کنیم. البته این روش‌ها به‌عنوان درمان کمکی استفاده می‌شوند و جایگزین تمرین درمانی و برنامه توانبخشی فعال نیستند:

• لیزر پرتوان (High-Power Laser): اشعه لیزر با نفوذ به بافت‌های عمقی زیر بغل، تولید ATP (انرژی سلولی) را افزایش می‌دهد. این کار باعث می‌شود سلول‌های عضلانی آسیب‌دیده با سرعت بسیار بیشتری خود را ترمیم کنند و التهاب موضعی به سرعت فروکش کند.
• تکار تراپی (Tecar Therapy): این دستگاه با ایجاد گرمای عمقی و تحریک متابولیسم بافتی، گردش خون را در ناحیه آسیب‌دیده به شدت بالا می‌برد. تکار برای رفع اسپاسم‌های عمیق عضلاتی مثل لاتیسیموس و آزاد کردن فاسیای درگیر بسیار تاثیر گذار است.
• اولتراسوند (Ultrasound): امواج صوتی با فرکانس بالا یک میکرو‌ماساژ در سطح سلولی ایجاد می‌کنند که علاوه بر کاهش درد، به نرم شدن بافت اسکار (بافت جوشگاه ناشی از پارگی) کمک کرده و انعطاف‌پذیری عضله را برمی‌گرداند.

تغذیه، خواب و نقش پنهان آن‌ها در ترمیم بافت

گاهی اوقات فراموش می‌کنیم که ترمیم فیبرهای عضلانی به مواد اولیه و زمان نیاز دارد. سنتز پروتئین و کلاژن‌سازیِ بدن، بیشترین میزان خود را در مراحل عمیق خواب شبانه تجربه می‌کند.

کم‌آبی بدن و خواب ناکافی می‌توانند روند ترمیم عضلات را کند کرده و احتمال گرفتگی عضلات را افزایش دهند. اگر مدام دچار اسپاسم می‌شوید، خواندن مطلب دلایل پنهان اسپاسم و گرفتگی مکرر عضلات خالی از لطف نیست.

چگونه از کشیدگی مجدد عضله زیر بغل جلوگیری کنیم؟

پیشگیری کار سختی نیست، فقط کمی هوشمندی در تمرین می‌خواهد:

1. گرم کردن اصولی: عضلات کمربند شانه‌ای را با حرکات پویا گرم کنید.
2. اصل اضافه‌بار تدریجی: اگر مدتی از تمرین دور بوده‌اید، غرور را کنار بگذارید و با وزنه‌های سبک شروع کنید.
3. کنترل کتف‌ها: در حرکات کششی، اجازه ندهید شانه‌ها بیش از حد به سمت گوش‌ها بالا بروند. فرم صحیح از وزنه‌ی سنگین مهم‌تر است.

سوالات متداول کشیدگی عضله زیر بغل

۱. آیا کشیدگی عضله زیر بغل خطرناک است؟

بیشتر کشیدگی‌ها خطرناک نیستند و با فیزیوتراپی حل می‌شوند. اما اگر با علائمی مثل ضعف شدید، کبودی پهناور یا علائم قلبی همراه باشند، نیاز به اقدام اورژانسی دارند.

۲. آیا ماساژ برای کشیدگی عضله زیر بغل مفید است؟

در فاز حاد (روزهای اول) که بافت ملتهب است، ماساژ عمقی می‌تواند آسیب را بیشتر کند. اما پس از گذشت چند روز، ماساژ تخصصی و درمان دستی توسط فیزیوتراپیست به رفع اسپاسم کمک زیادی می‌کند.

۳. آیا ورزش کردن با وجود درد زیر بغل مجاز است؟

ورزش‌های سنگینی که باعث تحریک درد می‌شوند کاملاً ممنوع هستند. اما قطع کامل حرکت هم اشتباه است. شما می‌توانید تحت نظر درمانگر، حرکات ایزومتریک و بدون درد را برای حفظ دامنه حرکتی انجام دهید.

۴. چرا همیشه بعد از بدنسازی زیر بغلم درد می‌گیرد؟

دلیلش معمولاً تکنیک نادرست در اجرای حرکات (مثل دستگاه لت)، وزنه زدن بیش از توان عضله یا عدم ریکاوری بین جلسات است که باعث ایجاد التهاب مکرر می‌شود.

۵. چه مدت طول می‌کشد تا این کشیدگی خوب شود؟

همان‌طور که در جدول بالا اشاره شد، آسیب خفیف ۲ تا ۳ هفته و آسیب‌های متوسط بین ۴ تا ۸ هفته زمان برای ترمیم بافت و بازگشت به ورزش نیاز دارند.

فیزیوتراپی با بیمه بانک تجارت