فیزیوتراپی شکستگی کتف

شکستگی کتف یا استخوان اسکاپولا (Scapula Fracture)، یکی از آسیب‌های نسبتاً نادر اما بسیار قابل توجه در ناحیه شانه است که معمولاً در اثر تروماهای پرانرژی مانند تصادفات رانندگی، سقوط از ارتفاع، یا ضربه‌های مستقیم شدید در ورزش‌های پربرخورد رخ می‌دهد. به دلیل موقعیت محافظت شده کتف توسط عضلات قدرتمند قفسه سینه، شکستگی آن اغلب نشان‌دهنده شدت بالای آسیب و احتمال وجود آسیب‌های همراه دیگر است.

استخوان کتف، به عنوان فونداسیون و پایه اصلی مفصل شانه، نقشی حیاتی در پایداری و حرکت کل اندام فوقانی ایفا می‌کند. به همین دلیل، درمان این شکستگی تنها به جوش خوردن استخوان محدود نمی‌شود. بازگرداندن ریتم حرکتی هماهنگ بین کتف و بازو و بازیابی قدرت کامل عضلات اطراف آن، نیازمند یک برنامه فیزیوتراپی شکستگی کتف دقیق، علمی و کاملاً تخصصی است. بدون توانبخشی مناسب، بیمار در معرض خطر عوارض ناتوان‌کننده‌ای مانند خشکی شدید مفصل، ضعف دائمی و درد مزمن قرار می‌گیرد.

در این مطلب، ما به بررسی دقیق آناتومی و عملکرد استخوان کتف، علل و انواع شکستگی‌های آن و مهم‌تر از همه، نقشه راه فیزیوتراپی شکستگی کتف از روزهای اول پس از آسیب تا بازگشت کامل به فعالیت‌های روزمره و ورزشی می‌پردازیم.

آناتومی و عملکرد حیاتی استخوان کتف: فراتر از یک استخوان ساده

برای درک اهمیت توانبخشی این آسیب، ابتدا باید با نقش کلیدی استخوان کتف آشنا شویم:

• آناتومی کتف: کتف یا اسکاپولا، استخوانی پهن و مثلثی شکل است که در قسمت فوقانی پشت قفسه سینه قرار دارد. این استخوان دارای بخش‌های مهمی است:
  • حفره گلنوئید (Glenoid Fossa): حفره کم‌عمقی که به عنوان “کاسه” مفصل گوی و کاسه‌ای شانه عمل کرده و سر استخوان بازو در آن قرار می‌گیرد.
  • آکرومیون (Acromion): زائده استخوانی که سقف مفصل شانه را تشکیل می‌دهد و با استخوان ترقوه مفصل می‌شود.
  • زائده کوراکوئید (Coracoid Process): زائده قلاب‌مانندی در جلوی شانه که محل اتصال لیگامان‌ها و عضلات مهم است.
  • بدنه و خارهای کتف: سطح وسیعی را برای اتصال بیش از ۱۷ عضله مختلف فراهم می‌کنند.
• عملکرد حیاتی کتف:
  1. پایه متحرک برای مفصل شانه: کتف یک پایه پایدار اما متحرک برای حرکت بازو فراهم می‌کند.
  2. ریتم اسکاپولوهومرال (Scapulohumeral Rhythm): این یک مفهوم کلیدی در حرکت شانه است. برای بالا بردن کامل دست، یک هماهنگی دقیق بین حرکت استخوان بازو و چرخش استخوان کتف وجود دارد (تقریباً به ازای هر ۲ درجه حرکت بازو، کتف ۱ درجه می‌چرخد). شکستگی کتف این ریتم هماهنگ را به طور کامل مختل می‌کند.
  3. محل اتصال عضلات کلیدی: عضلات قدرتمند روتاتور کاف، دلتوئید، ذوزنقه‌ای، سراتوس قدامی و بسیاری عضلات دیگر به کتف متصل هستند.

شکستگی کتف: علل، انواع و روش‌های تشخیص

• علل شایع: همانطور که اشاره شد، شکستگی کتف نیازمند نیروی زیادی است.
  • ترومای پرانرژی: تصادفات رانندگی و موتورسیکلت، سقوط از ارتفاع قابل توجه.
  • ضربه مستقیم شدید: مانند ضربه با یک جسم سنگین یا در ورزش‌های پربرخورد.
  • آسیب‌های همراه: به دلیل شدت بالای نیرو، شکستگی کتف در حدود ۸۰-۹۰٪ موارد با آسیب‌های دیگری مانند شکستگی دنده، آسیب ریه (پنوموتوراکس)، فیزیوتراپی شکستگی ترقوه، آسیب به شبکه عصبی بازویی (براکیال پلکسوس) و آسیب‌های سر و گردن همراه است.
• انواع شکستگی کتف: شکستگی‌ها بر اساس محل آسیب طبقه‌بندی می‌شوند:
  • شکستگی بدنه کتف (Scapular Body Fracture): شایع‌ترین نوع (حدود ۵۰٪ موارد).
  • شکستگی گردن کتف (Scapular Neck Fracture).
  • شکستگی حفره گلنوئید (Glenoid Fracture): این نوع شکستگی بسیار مهم است زیرا سطح مفصلی را درگیر می‌کند و در صورت جابجایی، خطر آرتروز شانه را به شدت افزایش می‌دهد.
  • شکستگی آکرومیون و کوراکوئید.
• علائم و تشخیص:
  • درد بسیار شدید در ناحیه شانه و پشت قفسه سینه.
  • تورم و کبودی گسترده.
  • ناتوانی کامل در بالا بردن بازو.
  • حساسیت شدید به لمس در ناحیه کتف.
  • گاهی تغییر شکل ظاهری شانه. تشخیص اولیه با رادیوگرافی (X-ray) انجام می‌شود، اما برای ارزیابی دقیق الگوی شکستگی، به‌ویژه در شکستگی‌های گلنوئید، سی‌تی‌اسکن (CT Scan) تقریباً همیشه ضروری است.

درمان پزشکی: جراحی یا غیرجراحی؟

خوشبختانه، اکثر شکستگی‌های کتف (بیش از ۹۰٪)، به‌ویژه شکستگی‌های بدنه و گردن که جابجایی کمی دارند، به صورت غیرجراحی درمان می‌شوند.

• درمان غیرجراحی: شامل بی‌حرکت‌سازی اولیه با استفاده از آویز دست یا اسلینگ (Sling) برای راحتی و کنترل درد (معمولاً برای ۲-۴ هفته) و سپس شروع بسیار زودهنگام حرکات دامنه حرکتی تحت نظر فیزیوتراپیست است.
• درمان جراحی (ORIF): جراحی برای موارد زیر در نظر گرفته می‌شود:
  • شکستگی‌های حفره گلنوئید با جابجایی قابل توجه.
  • شکستگی‌های گردن کتف با زاویه‌دار شدن شدید.
  • شکستگی آکرومیون که باعث گیر افتادگی در فضای ساب‌آکرومیال شود. هدف جراحی، بازگرداندن آناتومی طبیعی، به‌ویژه سطح مفصلی گلنوئید و تثبیت قطعات با پلاک و پیچ است.

شکستگی کتف در سالمندان

مراحل جامع و فازبندی شده فیزیوتراپی شکستگی کتف

چه درمان جراحی باشد و چه غیرجراحی، فیزیوتراپی شکستگی کتف کلید بازگشت به عملکرد کامل است. این برنامه به صورت فازبندی شده و بر اساس روند ترمیم و معیارهای عملکردی پیش می‌رود.

فاز ۱: فاز محافظت و حرکت اولیه (معمولاً هفته ۰ تا ۴-۶)

هدف اصلی در این مرحله، کنترل درد، محافظت از محل شکستگی و جلوگیری از خشکی شدید مفصل است.

• اهداف اصلی:
  • کنترل درد و تورم.
  • محافظت از محل شکستگی با استفاده از اسلینگ.
  • حفظ کامل دامنه حرکتی مفاصل گردن، آرنج، مچ و انگشتان دست.
  • شروع حرکات بسیار ملایم و غیرفعال شانه برای جلوگیری از خشکی.
• مداخلات و تمرینات فیزیوتراپی:
  • استفاده از اسلینگ: طبق دستور پزشک.
  • یخ‌درمانی: برای کنترل درد و تورم.
  • تمرینات مفاصل مجاور: حرکت دادن فعال و منظم آرنج، مچ و انگشتان برای حفظ گردش خون و جلوگیری از خشکی.
  • تمرین آونگی (Pendulum Exercise): یک تمرین کلیدی در این فاز. از کمر به جلو خم شوید، اجازه دهید دست آسیب‌دیده مانند آونگ آویزان شود و با حرکات بدن، آن را به آرامی به صورت دایره‌ای و جلو-عقب حرکت دهید.
  • حرکات غیرفعال (Passive ROM): فیزیوتراپیست به آرامی دست شما را در دامنه بدون درد حرکت می‌دهد.
  • تمرینات ایزومتریک: انقباض ملایم عضلات روتاتور کاف و دلتوئید بدون حرکت دادن مفصل (در صورت اجازه و بدون درد).

فاز ۲: فاز بازیابی حرکت فعال (معمولاً هفته ۴-۶ تا ۸-۱۲)

با شروع ترمیم اولیه استخوان و با تأیید پزشک، تمرکز بر بازگرداندن حرکت فعال و کنترل عضلانی است.

• اهداف اصلی:
  • کاهش و حذف تدریجی استفاده از اسلینگ.
  • بازیابی کامل دامنه حرکتی غیرفعال و پیشرفت به سمت دامنه حرکتی فعال.
  • شروع تقویت عضلات روتاتور کاف و تثبیت‌کننده‌های کتف.
• مداخلات و تمرینات فیزیوتراپی:
  • حرکات فعال کمکی (Active-Assisted ROM): استفاده از دست سالم، چوب‌دستی یا قرقره برای کمک به حرکت دادن دست آسیب‌دیده.
  • شروع حرکات فعال (Active ROM): بالا بردن دست به جلو، به پهلو و انجام چرخش‌ها در محدوده بدون درد.
  • تمرینات ثبات‌بخشی کتف (Scapular Stabilization): این بخش بسیار حیاتی است. تمریناتی مانند نزدیک کردن کتف‌ها به هم (Retraction)، بالا انداختن شانه (Shrugs) و تمرینات کنترل عضله سراتوس قدامی.
  • شروع تمرینات تقویتی سبک با کش‌های مقاومتی (TheraBand) برای عضلات روتاتور کاف. بسیاری از این پروتکل‌ها مشابه توانبخشی در فیزیوتراپی شکستگی شانه و حتی موارد پیچیده‌تر مانند فیزیوتراپی بعد از عمل آرتروسکوپی شانه است.

فاز ۳: فاز تقویت پیشرونده و بازگشت به عملکرد (معمولاً از هفته ۸-۱۲ به بعد)

در این مرحله، استخوان به خوبی جوش خورده و تمرکز بر بازگرداندن قدرت، استقامت و عملکرد کامل است.

• اهداف اصلی:
  • دستیابی به قدرت کامل و متقارن عضلات شانه و کتف.
  • بهبود کنترل عصبی-عضلانی و ریتم اسکاپولوهومرال.
  • آماده‌سازی برای بازگشت به فعالیت‌های شغلی و ورزشی.
• مداخلات و تمرینات فیزیوتراپی:
  • تقویت پیشرونده با وزنه‌ها: شروع کار با دمبل‌های سبک و افزایش تدریجی مقاومت.
  • تمرینات زنجیره بسته (Closed-Chain Exercises): مانند شنا روی دیوار و سپس روی زمین، که به پایداری مفصل کمک می‌کنند.
  • تمرینات عملکردی: شبیه‌سازی حرکات روزمره، شغلی یا ورزشی (مانند بلند کردن، هل دادن و کشیدن).
  • در صورت نیاز به بازگشت به ورزش، شروع تمرینات پلایومتریک و چابکی.

نقش تجهیزات پیشرفته در تسریع بهبودی شکستگی کتف

یک برنامه فیزیوتراپی شکستگی کتف مدرن، از تکنولوژی‌های پیشرفته برای مدیریت بهتر علائم و تسریع فرآیندهای بیولوژیکی ترمیم بهره می‌برد:

• لیزر درمانی پرتوان (HPLT) و تکارتراپی: برای کاهش سریع درد و التهاب در فاز حاد و افزایش جریان خون و متابولیسم سلولی برای تسریع ترمیم بافت نرم و استخوان در مراحل بعدی.
• مگنت‌تراپی (Magnet Therapy): این روش با استفاده از میدان‌های مغناطیسی، به طور مستقیم به تحریک فعالیت سلول‌های استخوان‌ساز (استئوبلاست‌ها) کمک کرده و می‌تواند فرآیند جوش خوردن شکستگی را تسریع نماید.
• تحریک الکتریکی عضلانی (NMES): برای جلوگیری از تحلیل رفتن شدید عضلات در فاز بی‌حرکتی اولیه و برای بازآموزی و فعال‌سازی مجدد عضلات تثبیت‌کننده کتف در مراحل بعدی.
• بیوفیدبک (Biofeedback): یک ابزار عالی برای آموزش فعال‌سازی صحیح عضلات تثبیت‌کننده کتف (مانند سراتوس قدامی یا ذوزنقه‌ای تحتانی) که کنترل ارادی آن‌ها دشوار است.
• سوزن خشک (Dry Needling): برای آزادسازی نقاط ماشه‌ای و گرفتگی‌های دردناک در عضلات بزرگ اطراف کتف (مانند ذوزنقه‌ای و رومبوئیدها) که اغلب پس از آسیب دچار اسپاسم می‌شوند.

خدمات تخصصی کلینیک فیزیوتراپی دایان برای شکستگی کتف

توانبخشی موفقیت‌آمیز شکستگی کتف نیازمند درک عمیق از بیومکانیک پیچیده شانه و کتف و دسترسی به رویکردهای درمانی مدرن است. مرکز فیزیوتراپی دایان در خیابان دولت به عنوان یک مرکز تخصصی در زمینه آسیب‌های ارتوپدی و ورزشی، با افتخار این رویکرد درمانی یکپارچه را به بیماران ارائه می‌دهد. بسیاری از مراجعین ما که به دنبال فیزیوتراپی در تهران و مناطق شمالی مانند دولت و پاسداران هستند، خدمات ما را برای بازتوانی انتخاب می‌کنند.

در کلینیک ما، برنامه فیزیوتراپی شکستگی کتف شما پس از یک ارزیابی کامل بیومکانیکی، به صورت کاملاً فردی طراحی می‌شود. ما با بهره‌گیری از مؤثرترین تکنولوژی‌های روز دنیا، به تسریع بهبودی شما کمک می‌کنیم. برنامه درمانی شما ممکن است شامل استفاده از لیزر پرتوان، تکارتراپی و مگنت‌تراپی برای کنترل درد و تسریع جوش خوردن استخوان، تحریک الکتریکی عضلانی (NMES) و بیوفیدبک برای بازآموزی دقیق عضلات تثبیت‌کننده کتف و دستگاه‌های پیشرفته بازتوانی برای تمرینات عملکردی باشد. همچنین، تکنیک‌های تخصصی مانند سوزن خشک برای رفع گرفتگی‌های عضلانی و درمان دستی برای بازگرداندن حرکت بهینه، بخش جدایی‌ناپذیر رویکرد درمانی ما است.

☎️ برای دریافت مشاوره و نوبت‌دهی، با شماره تلفن‌های ۰۲۱۲۲۷۸۶۰۴۹ – ۰۹۱۲۸۳۴۰۵۳۶ تماس بگیرید.

سوالات متداول فیزیوتراپی شکستگی کتف

• چه مدت باید از اسلینگ یا آویز دست استفاده کنم؟
  • این زمان توسط پزشک شما تعیین می‌شود، اما معمولاً برای شکستگی‌های غیرجراحی، بین ۲ تا ۴ هفته برای کنترل درد و راحتی است.
• آیا بعد از شکستگی کتف حتماً نیاز به جراحی دارم؟
  • خیر، خوشبختانه بیش از ۹۰٪ شکستگی‌های کتف بدون نیاز به جراحی و با یک برنامه فیزیوتراپی شکستگی کتف ساختاریافته، به خوبی بهبود می‌یابند.
• چه زمانی می‌توانم به سر کار برگردم؟
  • برای کارهای دفتری، ممکن است پس از چند هفته (با رعایت اصول ارگونومی) بازگشت ممکن باشد. اما برای کارهای فیزیکی سنگین، ممکن است به ۳ تا ۶ ماه زمان نیاز باشد.
• آیا می‌توانم دوباره به ورزش برگردم؟
  • بله، با یک برنامه توانبخشی کامل و بازگرداندن کامل قدرت و دامنه حرکتی، بازگشت به اکثر ورزش‌ها امکان‌پذیر است.

نتیجه‌گیری

شکستگی کتف، اگرچه آسیبی نسبتاً نادر است، اما به دلیل نقش حیاتی این استخوان در عملکرد کل شانه، نیازمند یک رویکرد درمانی و توانبخشی بسیار دقیق و تخصصی است. درمان پزشکی به‌تنهایی کافی نیست و فیزیوتراپی شکستگی کتف بخش حیاتی و جدایی‌ناپذیر این فرآیند محسوب می‌شود. یک برنامه توانبخشی علمی و فازبندی شده، نه تنها به شما در بازگشت به زندگی عادی کمک می‌کند، بلکه با بازسازی ریتم حرکتی صحیح و قدرت عضلانی، از عوارض طولانی‌مدت و ناتوان‌کننده جلوگیری می‌نماید.

انتخاب یک مرکز فیزیوتراپی تخصصی و مجهز مانند کلینیک فیزیوتراپی دایان، که از دانش روز، تیمی مجرب و ابزارهای پیشرفته برای ارزیابی و درمان شما استفاده می‌کند، بهترین تضمین برای یک بازگشت ایمن، کامل و پایدار به اوج سلامتی و عملکرد است.

فیزیوتراپی کتف در منزل