علت درد کنار لگن چیست؟ درد راست، چپ و هنگام خواب

درد کنار لگن ممکن است هنگام خوابیدن روی پهلو، بالا رفتن از پله، پیاده‌روی یا حتی پس از نشستن طولانی شروع شود. بعضی افراد از درد کنار لگن سمت راست شکایت دارند و بعضی دیگر درد را در سمت چپ احساس می‌کنند. گاهی هم درد در نقطه‌ای شبیه استخوان کنار لگن متمرکز است و گاهی از عضلات و تاندون‌های اطراف لگن به باسن یا بخش بیرونی ران گسترش پیدا می‌کند.

پیدا کردن علت درد کنار لگن فقط با مشخص‌کردن سمت راست یا چپ امکان‌پذیر نیست. تاندون‌ها و عضلات اطراف لگن، بافت‌های نزدیک برجستگی استخوانی بالای ران، مفصل ران و حتی کمر می‌توانند در ایجاد درد نقش داشته باشند. اگر درد هنگام خوابیدن روی پهلو بیشتر می‌شود، ممکن است فشار مستقیم روی بافت‌های حساس عامل تشدید آن باشد؛ اما این علامت به‌تنهایی تشخیص مشخصی را ثابت نمی‌کند.

در این مطلب با علت‌های شایع درد کنار لگن، تفاوت درد سمت راست و چپ، درد استخوان یا عضله کنار لگن، علت تشدید درد هنگام خواب و نقش فیزیوتراپی آشنا می‌شوید. همچنین توضیح می‌دهیم چه زمانی می‌توان فشار واردشده به لگن را کمتر کرد و چه علائمی به ارزیابی پزشکی نیاز دارند.

درد کنار لگن دقیقاً کجاست؟

منظور از درد کنار لگن معمولاً دردی است که در بخش بیرونی لگن، نزدیک برجستگی استخوانی بالای ران احساس می‌شود. این قسمت هنگام خوابیدن روی پهلو با تشک تماس دارد و ممکن است با فشار دست نیز حساس باشد. در برخی افراد درد در یک نقطه باقی می‌ماند؛ در برخی دیگر به سمت بیرونی ران یا باسن کشیده می‌شود.

شناخت محل درد مهم است، اما به‌تنهایی علت را مشخص نمی‌کند. برای مثال، درد جلوی لگن یا کشاله ران ممکن است با مشکلات مفصل ران ارتباط داشته باشد. در مقابل، درد روی برجستگی بیرونی لگن که با خوابیدن روی همان سمت یا ایستادن روی یک پا تشدید می‌شود، می‌تواند به بافت‌های اطراف این ناحیه مربوط باشد. مشکلات کمر نیز گاهی درد را به باسن یا اطراف لگن منتقل می‌کنند.

اگر می‌خواهید علت درد کنار لگن را بهتر بشناسید، به این نکته‌ها توجه کنید: درد دقیقاً کجاست، از چه زمانی شروع شده، آیا پس از ضربه یا افزایش فعالیت به وجود آمده، با چه حرکت‌هایی بیشتر می‌شود و آیا با بی‌حسی، گزگز یا کمردرد همراه است؟ کنار هم قرار دادن این اطلاعات از تکیه بر یک علامت منفرد مفیدتر است.

علت درد کنار لگن چیست؟

علت درد کنار لگن می‌تواند از فشار موقت روی بافت‌ها تا مشکلات تاندونی، عضلانی، مفصلی یا درد ارجاعی از کمر متفاوت باشد. سن، سابقه آسیب، سطح فعالیت و علائم همراه در تشخیص احتمالی نقش دارند. در ادامه مهم‌ترین علت‌ها را مرور می‌کنیم.

۱. سندرم درد تروکانتر بزرگ (GTPS)

سندرم درد تروکانتر بزرگ یا GTPS نامی برای مجموعه‌ای از مشکلات بافت‌های نرم اطراف برجستگی استخوانی کنار لگن است. این وضعیت می‌تواند با درد در بخش بیرونی لگن، حساسیت هنگام لمس، تشدید درد هنگام خوابیدن روی پهلو، بالا رفتن از پله یا ایستادن روی یک پا همراه باشد. گاهی درد به قسمت بیرونی ران نیز گسترش پیدا می‌کند.

GTPS فقط به معنی التهاب بورس نیست. بورس کیسه‌ای کوچک حاوی مایع است که به کاهش اصطکاک میان بافت‌ها کمک می‌کند، اما در بسیاری از افراد، تاندون‌های عضلات سرینی نیز در ایجاد علائم نقش دارند. به همین دلیل، اصطلاح «سندرم درد تروکانتر بزرگ» از این نظر دقیق‌تر است که چند ساختار احتمالی را در بر می‌گیرد.

اگر درد روی بخش بیرونی لگن متمرکز است و با فشار مستقیم یا فعالیت‌های تحمل وزن بیشتر می‌شود، این وضعیت یکی از احتمال‌هاست؛ بااین‌حال، تشخیص آن باید با توجه به شرح حال و معاینه انجام شود.

۲. تاندینوپاتی عضلات سرینی

عضلات سرینی به کنترل حرکت لگن و ثابت نگه‌داشتن آن هنگام راه رفتن کمک می‌کنند. تاندون‌های این عضلات به اطراف بخش بیرونی لگن متصل‌اند. اگر ظرفیت تحمل فشار در این تاندون‌ها با میزان فعالیت تناسب نداشته باشد، درد می‌تواند هنگام پیاده‌روی، بالا رفتن از پله، ایستادن روی یک پا یا خوابیدن روی پهلو ایجاد شود.

افزایش ناگهانی مسافت پیاده‌روی، شروع ورزش سنگین، تغییر برنامه تمرینی یا فشار تکراری روی یک سمت لگن ممکن است علائم را تحریک کند. البته تاندینوپاتی فقط در ورزشکاران رخ نمی‌دهد و افراد کم‌تحرک نیز ممکن است دچار آن شوند. (برای کسب اطلاعات بیشتر مطلب کشیدگی تاندون لگن را مطالعه فرمایید)

در این شرایط، استراحت کامل و طولانی همیشه بهترین راهکار نیست. پس از مشخص‌شدن علت درد، مدیریت فشار و تقویت تدریجی عضلات می‌تواند به بازگشت توانایی انجام فعالیت‌های روزمره کمک کند.

۳. درد عضله کنار لگن و کشیدگی عضلات

درد عضله کنار لگن ممکن است بعد از فعالیت شدید، حرکت ناگهانی، ورزش ناآشنا یا افزایش ناگهانی فشار ایجاد شود. گاهی درد هنگام انقباض عضله، حرکت‌دادن پا یا راه رفتن بیشتر می‌شود. احساس درد در عضلات اطراف باسن نیز ممکن است با درد بخش بیرونی لگن اشتباه گرفته شود.

بااین‌حال، هر دردی که شبیه درد عضله باشد الزاماً ناشی از کشیدگی عضلانی نیست. درد تاندون‌ها، مفصل ران و کمر نیز می‌تواند علائم مشابهی ایجاد کند. اگر درد پس از ضربه شروع شده، شدید است یا با کبودی قابل‌توجه و دشواری در تحمل وزن همراه است، بررسی آسیب جدی‌تر اهمیت دارد.

۴. درد استخوان کنار لگن

بسیاری از افراد درد بخش بیرونی لگن را به شکل «درد استخوان کنار لگن» توصیف می‌کنند، چون درد دقیقاً روی برجستگی استخوانی بالای ران احساس می‌شود. اما احساس درد روی استخوان لزوماً به معنی آسیب خود استخوان نیست؛ تاندون‌ها، بورس و بافت‌های نرم اطراف نیز در همین ناحیه قرار دارند.

اگر درد با لمس یک نقطه از کنار لگن بیشتر می‌شود، ممکن است بافت‌های اطراف برجستگی استخوانی حساس شده باشند. در مقابل، درد شدید پس از زمین خوردن یا ضربه، به‌خصوص در افرادی که راه رفتن یا تحمل وزن برایشان دشوار شده است، می‌تواند نیازمند بررسی فوری برای رد شکستگی یا آسیب جدی باشد.

از روی محل درد یا شدت حساسیت به‌تنهایی نمی‌توان آسیب استخوان را تأیید یا رد کرد. اگر درد ناگهانی و شدید است یا پس از آسیب ایجاد شده، از فشار دادن مکرر محل درد یا امتحان‌کردن تمرین‌های مختلف برای تشخیص خودداری کنید.

۵. مشکلات مفصل ران، از جمله آرتروز

مشکلات مفصل ران، از جمله آرتروز، می‌توانند باعث درد و محدودیت حرکت شوند. درد ناشی از مفصل گاهی در کشاله ران یا جلوی لگن احساس می‌شود و ممکن است با خشکی پس از استراحت، کاهش دامنه حرکت یا دشواری در پوشیدن کفش و جوراب همراه باشد. بااین‌حال، الگوی درد در همه افراد یکسان نیست.

اگر درد کنار لگن با خشکی مفصل، محدودشدن حرکت پا یا درد در چند ناحیه همراه است، بهتر است بررسی فقط به عضلات بیرونی لگن محدود نشود. معاینه می‌تواند مشخص کند آیا خود مفصل ران نیز در علائم نقش دارد یا خیر. (برای کسب اطلاعات بیشتر مطلب درمان آرتروز لگن را مطالعه فرمایید)

۶. درد ارجاعی از کمر یا تحریک عصب

گاهی منبع درد در خود لگن نیست. مشکلات کمر یا تحریک بعضی ساختارهای عصبی می‌توانند درد را به باسن، کنار لگن یا ران منتقل کنند. وجود کمردرد، گزگز، بی‌حسی یا انتشار درد به پایین پا می‌تواند اهمیت بررسی کمر و وضعیت عصبی را بیشتر کند.

اگر درد همراه با ضعف جدید یا رو به افزایش پا است، ارزیابی پزشکی اهمیت دارد. کمردرد همراه با بی‌اختیاری جدید ادرار یا مدفوع، دشواری تازه در دفع یا بی‌حسی ناحیه بین پاها نیز نیازمند رسیدگی اورژانسی است.

۷. فشار تکراری و تغییر فعالیت روزانه

گاهی درد پس از آسیب مشخصی شروع نمی‌شود. افزایش ناگهانی پیاده‌روی، ایستادن طولانی، تکیه‌دادن مداوم وزن بدن روی یک پا یا تغییر برنامه ورزشی ممکن است فشار واردشده به بافت‌های اطراف لگن را افزایش دهد. نشستن طولانی در وضعیت نامناسب نیز می‌تواند در بعضی افراد علائم را تشدید کند.

در چنین شرایطی، بررسی الگوی فعالیت روزانه اهمیت دارد. هدف این نیست که همه فعالیت‌ها متوقف شوند؛ بلکه باید مشخص شود کدام فعالیت‌ها درد را بیشتر می‌کنند و چگونه می‌توان فشار را موقتاً کاهش داد و سپس به‌تدریج به سطح قابل‌تحمل برگشت.

درد کنار لگن سمت راست با درد کنار لگن سمت چپ چه تفاوتی دارد؟

علت درد کنار لگن سمت راست لزوماً با علت درد سمت چپ متفاوت نیست. در هر دو سمت، مشکلات تاندون‌های سرینی، بافت‌های اطراف برجستگی استخوانی، مفصل ران یا کمر می‌توانند باعث درد شوند. راست یا چپ بودن درد به‌تنهایی تشخیص را مشخص نمی‌کند؛ محل دقیق، زمان شروع و عوامل تشدیدکننده اطلاعات مهم‌تری هستند.

• درد فقط در سمت راست یا چپ: ممکن است با فشار بیشتر روی همان پا، آسیب موضعی یا مشکل تاندون‌های اطراف لگن مرتبط باشد.
• درد هر دو سمت لگن: می‌تواند با مشکلات دوطرفه بافت‌های اطراف لگن یا عوامل دیگری مرتبط باشد و به بررسی علت نیاز دارد.
• درد کنار لگن همراه با کمردرد: ممکن است بررسی کمر و علائم عصبی نیز لازم باشد.
• درد پس از ضربه: اگر شدید است یا تحمل وزن را دشوار می‌کند، نباید آن را صرفاً کشیدگی عضله در نظر گرفت.

اگر درد سمت راست یا چپ به‌تازگی شروع شده و با فعالیت مشخصی ارتباط دارد، زمان شروع و حرکت‌هایی را که آن را تشدید می‌کنند یادداشت کنید. این اطلاعات هنگام ارزیابی کمک‌کننده‌اند، اما جای معاینه را نمی‌گیرند.

درد کنار لگن در بارداری چه علت‌هایی دارد؟

درد کنار لگن در بارداری می‌تواند با تغییرات حرکتی و افزایش فشار روی ناحیه لگن ارتباط داشته باشد. بعضی افراد درد را در باسن، کنار لگن، کشاله ران یا اطراف مفصل‌های لگنی احساس می‌کنند. تغییر نحوه راه رفتن و دشوارشدن بعضی وضعیت‌های خواب نیز ممکن است در ناراحتی نقش داشته باشد.

بااین‌حال، نباید همه دردهای لگن در بارداری را به تغییرات طبیعی بدن نسبت داد. اگر درد شدید، ناگهانی، مداوم یا رو به افزایش است، یا با تب، خون‌ریزی، سرگیجه، انقباض‌های غیرمعمول یا علائم نگران‌کننده دیگر همراه است، باید سریع با پزشک یا مرکز مراقبت بارداری تماس بگیرید. در صورت بروز علائم اورژانسی، مراجعه فوری لازم است.

برای کاهش ناراحتی، وضعیت خواب و فعالیت باید با شرایط بارداری هماهنگ باشد. پیش از شروع تمرین جدید، استفاده از روش‌های درمانی یا مصرف دارو، به‌خصوص در صورت وجود درد قابل‌توجه، با پزشک یا فیزیوتراپیست آشنا با مراقبت‌های بارداری مشورت کنید.

چرا درد کنار لگن هنگام خوابیدن روی پهلو بیشتر می‌شود؟

هنگام خوابیدن روی سمت دردناک، وزن بدن می‌تواند فشار مستقیم روی بافت‌های بیرونی لگن را افزایش دهد. اگر این بافت‌ها حساس شده باشند، درد ممکن است بلافاصله پس از درازکشیدن شروع شود یا در طول شب باعث بیدارشدن شود. این الگو در بعضی افراد مبتلا به GTPS یا تاندینوپاتی عضلات سرینی دیده می‌شود.

گاهی درد هنگام چرخیدن در تخت یا هنگام بلندشدن از خواب بیشتر احساس می‌شود. این موضوع می‌تواند به فشار روی بافت‌ها یا حرکت لگن مربوط باشد، اما علت درد شبانه را به‌تنهایی مشخص نمی‌کند.

اگر درد شبانه مداوم است، مرتب شدت می‌گیرد، با تب یا احساس بیماری عمومی همراه است یا بدون علت مشخص زندگی روزمره را مختل کرده، بهتر است ارزیابی شوید. درد شدید پس از ضربه یا ناتوانی در تحمل وزن نیز نیازمند رسیدگی فوری است.

برای کاهش درد کنار لگن هنگام خواب چه کار کنیم؟

اگر خوابیدن روی پهلو درد را تشدید می‌کند، اولین قدم کاهش فشار مستقیم روی ناحیه حساس است. این تغییرات ساده ممکن است راحتی بیشتری ایجاد کنند:

• روی سمت دردناک نخوابید: اگر تماس مستقیم با تشک درد را بیشتر می‌کند، موقتاً از این وضعیت دوری کنید.
• خوابیدن به پشت را امتحان کنید: قرار دادن یک بالش زیر زانوها ممکن است به راحت‌ترشدن وضعیت بدن کمک کند.
• اگر به پهلو می‌خوابید، سمت بدون درد را انتخاب کنید: یک بالش بین زانوها بگذارید تا پاها در راستای مناسب‌تری قرار بگیرند.
• از روی هم انداختن طولانی پاها خودداری کنید: این وضعیت در بعضی مشکلات تاندونی ممکن است فشار روی بخش بیرونی لگن را بیشتر کند.
• در طول روز مرتب وضعیت خود را تغییر دهید: از ایستادن طولانی با تکیه‌دادن وزن بدن روی یک پا پرهیز کنید.

قرار نیست برای همیشه فعالیت‌های معمول را کنار بگذارید. فعالیت‌هایی را که درد را به‌وضوح بیشتر می‌کنند موقتاً سبک‌تر کنید و با بهترشدن علائم، به‌تدریج به سطح قبلی برگردید. اگر با تغییر وضعیت خواب و کاهش فشار همچنان درد قابل‌توجهی دارید، علت آن باید بررسی شود.

برای درد کنار لگن چه تمرین‌هایی مناسب هستند؟

اگر علت درد مشخص شده باشد و نشانه‌ای از آسیب جدی وجود نداشته باشد، ممکن است تمرین‌های تدریجی برای تقویت عضلات سرینی و بهبود کنترل لگن کمک‌کننده باشند. در برنامه توان‌بخشی، تمرین‌های تقویتی، کنترل حرکت و تعادل می‌توانند بر اساس نیاز فرد انتخاب شوند. بااین‌حال، یک برنامه یکسان برای همه انواع درد کنار لگن مناسب نیست.

برای مثال، فردی که درد تاندون‌های سرینی دارد ممکن است به برنامه‌ای برای افزایش تدریجی قدرت و تحمل بار نیاز داشته باشد. در فردی دیگر که درد از مفصل ران یا کمر ناشی می‌شود، رویکرد تمرینی می‌تواند متفاوت باشد. شدت درد، توانایی راه رفتن و واکنش بدن به فعالیت نیز در انتخاب تمرین نقش دارند.

در بسیاری از مشکلات تاندون‌های سرینی، ترکیب آموزش بیمار و تمرین‌درمانی تدریجی پشتوانه علمی دارد. هدف، تنظیم فشار و افزایش تدریجی توانایی انجام فعالیت‌هاست؛ نه انجام تمرین‌های زیاد در کوتاه‌ترین زمان ممکن.

فیزیوتراپی برای درد کنار لگن چگونه انجام می‌شود؟

فیزیوتراپی برای درد کنار لگن با بررسی علائم و عملکرد فرد شروع می‌شود. فیزیوتراپیست درباره زمان شروع درد، کیفیت خواب، توانایی راه رفتن، سابقه آسیب و فعالیت‌های روزانه سؤال می‌کند. در صورت نیاز، حرکت مفصل ران، قدرت عضلات، کنترل لگن و علائم مرتبط با کمر نیز بررسی می‌شوند.

اگر یافته‌ها با مشکل تاندون‌های سرینی سازگار باشند، آموزش مدیریت فشار و تمرین‌درمانی تدریجی ممکن است بخش اصلی برنامه باشند. تمرین‌ها به‌تدریج پیشرفت می‌کنند تا فرد بتواند فعالیت‌های روزمره را با کنترل بهتر و بدون تشدید مکرر علائم انجام دهد.

روش‌های کمکی فیزیوتراپی ممکن است در شرایط خاص مورد استفاده قرار بگیرند، اما دستگاه به‌تنهایی جای ارزیابی، آموزش و تمرین مناسب را نمی‌گیرد. انتخاب روش درمان باید با علت درد و شواهد موجود هماهنگ باشد؛ هیچ دستگاهی را نمی‌توان درمان قطعی همه انواع درد کنار لگن دانست، برای کسب اطلاعات بیشتر در مورد دستگاه‌های فیزیوتراپی مطلب فیزیوتراپی لگن با دستگاه را مطالعه فرمایید.

اگر درد شما ادامه پیدا کرده، خواب یا راه رفتن را مختل می‌کند یا مرتب بازمی‌گردد، ارزیابی می‌تواند به مشخص‌شدن علت و انتخاب مسیر مناسب کمک کند. برای آشنایی با خدمات دایان، می‌توانید با فیزیوتراپی در پاسدارن تماس حاصل فرمایید، همچنین می‌توانید از خدمات فیزیوتراپی لگن در منزل استفاده فرمایید.

درد کنار لگن معمولاً چقدر طول می‌کشد تا بهتر شود؟

مدت بهبود به علت درد، شدت علائم و میزان تأثیر آن بر فعالیت‌های روزمره بستگی دارد. درد خفیف ناشی از فشار موقت ممکن است زودتر برطرف شود، اما مشکلات پایدار تاندون‌های اطراف لگن معمولاً به مدیریت فشار و توان‌بخشی تدریجی نیاز دارند.

در مشکلاتی مانند سندرم درد تروکانتر بزرگ (GTPS)، روند بهبود گاهی چند ماه طول می‌کشد و در بعضی افراد ممکن است ۶ تا ۱۲ ماه زمان ببرد. این بازه مخصوص این وضعیت است و نباید به تمام علت‌های درد کنار لگن تعمیم داده شود. شدت علائم، شرایط فرد و روند توان‌بخشی می‌توانند بر مدت بهبود اثر بگذارند.

اگر درد به‌جای بهترشدن در حال افزایش است، فعالیت روزمره یا خواب را مختل می‌کند یا با مراقبت اولیه بهتر نمی‌شود، صرفاً منتظر گذشت زمان نمانید و برای بررسی علت مراجعه کنید.

چه زمانی درد کنار لگن به مراجعه فوری نیاز دارد؟

بعضی علت‌های درد کنار لگن نیازمند بررسی سریع هستند. در صورت بروز موارد زیر، ارزیابی پزشکی را به تعویق نیندازید:

• درد شدید و ناگهانی لگن که بدون علت روشن شروع شده است.
• درد پس از زمین خوردن یا ضربه، به‌ویژه اگر ایستادن یا تحمل وزن روی پا دشوار یا غیرممکن شده باشد.
• درد لگن همراه با تب، احساس بیماری عمومی، قرمزی یا داغی واضح ناحیه.
• بدترشدن سریع درد یا ناتوانی قابل‌توجه در راه رفتن.
• درد همراه با ضعف یا بی‌حسی جدید و قابل‌توجه پا.
• کمردرد همراه با بی‌اختیاری جدید ادرار یا مدفوع، دشواری تازه در دفع یا بی‌حسی ناحیه بین پاها؛ این علائم نیازمند رسیدگی اورژانسی هستند.

اگر درد شدید نیست اما خواب، راه رفتن یا فعالیت‌های عادی را مختل کرده، مرتب برمی‌گردد یا طی حدود دو هفته مراقبت اولیه بهتر نشده است، برای ارزیابی وقت بگیرید. در صورت داشتن بیماری زمینه‌ای مهم یا نگرانی خاص، ممکن است لازم باشد زودتر بررسی شوید.

پرسش‌های متداول درباره درد کنار لگن

جمع‌بندی

درد کنار لگن سمت راست یا چپ می‌تواند از تاندون‌ها و عضلات اطراف لگن، مفصل ران یا کمر ناشی شود. درد روی برجستگی استخوانی لزوماً به معنی آسیب خود استخوان نیست و تشدید درد هنگام خوابیدن روی پهلو نیز به‌تنهایی تشخیص مشخصی را ثابت نمی‌کند. کاهش فشار مستقیم، تنظیم وضعیت خواب و انتخاب تمرین متناسب با علت درد می‌توانند کمک‌کننده باشند؛ اما درد شدید، مداوم یا همراه با علائم هشدار نیازمند ارزیابی پزشکی است.

فیزیوتراپی طرف قرارداد بانک کشاورزی