درمان آرتروز لگن

تصور کنید می‌خواهید جورابتان را بپوشید، اما خم شدن به سمت پا برایتان شبیه یک ماموریت غیرممکن شده است. یا شاید وقتی از روی صندلی ماشین بلند می‌شوید، یک درد تیز و عمیق در کشاله ران حس می‌کنید که باعث می‌شود چند قدم اول را بلنگید.

بسیاری از افراد این دردها را به “گرفتگی عضله” یا “کمردرد” نسبت می‌دهند، اما واقعیت چیز دیگری است. این‌ها صدای یکی از مهم‌ترین مفاصل بدن شماست: مفصل لگن.

آرتروز لگن (Hip Osteoarthritis) یکی از شایع‌ترین دلایل ناتوانی حرکتی است. وقتی پزشک به بیماری می‌گوید: “مفصل لگن شما ساییده شده”، اولین تصویری که در ذهن بیمار شکل می‌گیرد، اتاق عمل و جراحی سنگین تعویض مفصل لگن است.

آمارها در سال ۲۰۲۵ نشان می‌دهد که اگر آرتروز لگن به موقع تشخیص داده شود، بیش از ۸۰ درصد بیماران با روش‌های غیرتهاجم فیزیوتراپی و بدون نیاز به تیغ جراحی، به زندگی عادی برمی‌گردند.

در این مطلب می‌خواهیم به زبان ساده اما علمی، قفل مفصل لگن شما را باز کنیم. ما به شما می‌گوییم چرا درد دارید، تفاوت آن با دیسک کمر چیست و چگونه با تکنولوژی‌های جدید، دوباره بدون درد قدم بردارید.

آناتومی به زبان ساده: در مفصل لگن چه می‌گذرد؟

برای درمان، اول باید بدن خود را بشناسید. مفصل لگن (Hip Joint) یک مفصل “گوی و کاسه” است.

• گوی: سر استخوان ران (فمور).

• کاسه: حفره‌ای در استخوان لگن (استابولوم).

در یک مفصل سالم، روی این گوی و داخل کاسه با یک لایه غضروفی صیقلی و لغزنده پوشانده شده است که مثل “تفلون” عمل می‌کند و اجازه می‌دهد پا بدون اصطکاک بچرخد.

در آرتروز لگن چه اتفاقی می‌افتد؟

این لایه تفلونی (غضروف) به مرور زمان ساییده، نازک و زبر می‌شود. حالا استخوان زبر روی استخوان زبر کشیده می‌شود. نتیجه؟ درد، التهاب و محدودیت شدید حرکت.

مراحل ۴ گانه آرتروز لگن (شما در کدام مرحله هستید؟)

تشخیص اینکه در چه مرحله‌ای هستید، نوع درمان شما را مشخص می‌کند.

• مرحله ۱ (خفیف – Minor): غضروف کمی نرم شده است. درد بسیار کم است و شاید فقط بعد از ورزش سنگین حس شود. بهترین زمان برای شروع مکمل و اصلاح سبک زندگی است.

• مرحله ۲ (متوسط خفیف – Mild): خارهای استخوانی کوچک در عکس رادیولوژی دیده می‌شوند. درد گاه‌به‌گاه و خشکی صبحگاهی شروع می‌شود. طلایی‌ترین زمان برای شروع فیزیوتراپی.

• مرحله ۳ (متوسط – Moderate): فرسایش غضروف واضح است. درد حین فعالیت‌های روزانه (مثل پله رفتن) آزاردهنده است. التهاب مفصل شایع است.

• مرحله ۴ (پیشرفته – Severe): فضای مفصلی کاملاً از بین رفته (استخوان روی استخوان). درد دائمی است، حتی در خواب. دامنه حرکتی به شدت محدود شده است.

علائم آرتروز لگن: هشدارهایی که نباید نادیده بگیرید

تشخیص آرتروز لگن گاهی گیج‌کننده است، چون درد آن به نقاط دیگر “تیر” می‌کشد. شایع‌ترین علائم عبارتند از:

1. درد کشاله ران (Groin Pain): این کلاسیک‌ترین علامت است. دردی عمیق در ناحیه خط شورت (کشاله) که با راه رفتن بدتر می‌شود. خیلی‌ها این درد را با فتق اشتباه می‌گیرند.
2. علامت C (The C-Sign): بیماران معمولاً دستشان را به شکل حرف C دور پهلو و لگن خود می‌گیرند تا محل درد را نشان دهند.
3. خشکی صبحگاهی: صبح که بیدار می‌شوید، لگن خشک است، اما بر خلاف روماتیسم، این خشکی با چند دقیقه راه رفتن باز می‌شود.
4. تست جوراب: ناتوانی در پوشیدن جوراب یا کوتاه کردن ناخن پا، یکی از اولین نشانه‌های کاهش دامنه حرکتی لگن است.
5. درد ارجاعی به زانو: عصب‌هایی که از لگن رد می‌شوند، به زانو هم می‌روند. بسیار دیده شده بیماری که سال‌ها به دنبال درمان آرتروز زانو بوده و عکس زانویش سالم بوده، در اصل مشکل آرتروز لگن داشته است. (اگر زانو درد مبهم دارید، حتما لگن را چک کنید).

جدول تشخیص: آرتروز لگن یا دیسک کمر؟

یکی از بزرگترین چالش‌های بیماران، تفکیک درد لگن از کمردرد است. چون اعصاب سیاتیک از نزدیکی لگن رد می‌شوند، علائم شبیه هم هستند.

این جدول به شما کمک می‌کند (اما جایگزین معاینه پزشک نیست):

(نکته :برای درک دقیق تفاوت درد لگن و مشکلات ستون فقرات، مطلب درمان دیسک کمر بدون جراحی را مطالعه فرمایید.

چرا من؟ (علل اصلی فرسایش لگن)

• افزایش سن: مثل هر قطعه مکانیکی، مفصل لگن هم عمر مفید دارد.

• ضربه و تروما: تصادفات قدیمی یا زمین خوردن‌ها می‌تواند سال‌ها بعد باعث آرتروز شود. اگر سابقه شکستگی دارید، مطالعه مطلب فیزیوتراپی شکستگی لگن برای درک عوارض طولانی‌مدت ضروری است.

• وزن بالا: هر یک کیلوگرم اضافه وزن، ۴ تا ۶ کیلوگرم فشار اضافی به مفصل لگن وارد می‌کند.

• ژنتیک و ناهنجاری‌ها: مشکلاتی مثل “دررفتگی مادرزادی لگن” (DDH) که در کودکی درمان نشده‌اند، در بزرگسالی باعث آرتروز شدید می‌شوند.

آیا آرتروز لگن درمان قطعی دارد؟

پاسخ کوتاه: بله، اما به شرطی که زود اقدام کنید.

ما نمی‌توانیم غضروف از بین رفته را دوباره بسازیم (هنوز علم به آنجا نرسیده)، اما می‌توانیم:

1. التهاب را خاموش کنیم (حذف درد).

2. عضلات گلاکتوس (باسن) را تقویت کنیم تا فشار وزن بدن را به جای مفصل، عضلات تحمل کنند.

3. دامنه حرکتی را بازگردانیم تا دوباره راحت راه بروید.

نقشه راه درمان در فیزیوتراپی دایان

برای آشنایی دقیق با متدولوژی‌های روز دنیا، می‌توانید مطلب روش فیزیوتراپی لگن را در سایت ما ببینید، اما در اینجا، پروتکل ۳ مرحله‌ای دایان را برایتان شرح می‌دهیم:

مرحله اول: مبارزه با التهاب (High-Tech Phase)

وقتی مفصل ملتهب است، بیمار حتی در خواب هم درد دارد. در این مرحله ورزش سنگین ممنوع است. ما از تکنولوژی استفاده می‌کنیم:

• لیزر پرتوان (High Power Laser): نور متمرکز لیزر به عمق چند سانتیمتری لگن نفوذ کرده و دقیقاً روی کپسول مفصلی اثر می‌گذارد. این کار باعث کاهش تورم و ترمیم سلولی می‌شود.

• تکارتراپی (Tecar): این دستگاه شاهکار مهندسی پزشکی است. با ایجاد گرمای عمقی، جریان خون را در لگن تا چندین برابر افزایش می‌دهد. بیماران اغلب می‌گویند: “احساس می‌کنم یخ مفصلم آب شده است.”

• مگنت تراپی: برای کسانی که پوکی استخوان هم دارند، مگنت به استحکام استخوان زیر غضروف کمک می‌کند.

مرحله دوم: درمان‌های دستی (Manual Therapy)

گاهی سر استخوان ران در جای خود “گیر” کرده و خوب نمی‌چرخد.

فیزیوتراپیست‌های متخصص ما با تکنیک‌های موبیلیزاسیون (Mobilization) و کشش کپسولی، فضای مفصل را باز می‌کنند تا مایع مفصلی (که حکم روغن را دارد) دوباره جریان پیدا کند.

مرحله سوم: ساختن ستون‌های عضلانی (Exercise Therapy)

مفصل لگن توسط قوی‌ترین عضلات بدن (عضلات سرینی یا Glutes) احاطه شده است. اگر این عضلات ضعیف باشند، تمام وزن تنه روی غضروف می‌افتد.

با تقویت هوشمندانه این عضلات، ما عملاً برای مفصل شما یک “کمک‌فنر” جدید می‌سازیم.

☎️ برای دریافت مشاوره و نوبت‌دهی، با شماره تلفن‌های ۰۲۱۲۲۷۸۶۰۴۹ – ۰۹۱۲۸۳۴۰۵۳۶ تماس بگیرید و یا در روزهای تعطیل از طریق واتس آپ اقدام فرمایید.

۳ ورزش طلایی برای آرتروز لگن (قابل انجام در خانه)

هشدار: حرکات را به آرامی انجام دهید و اگر درد تیز داشتید متوقف کنید.

۱. حرکت پل (Bridge):

به پشت بخوابید، زانوها را خم کنید. با سفت کردن عضلات باسن، کمر و لگن را از زمین جدا کنید. ۵ ثانیه نگه دارید و پایین بیایید. (این حرکت سلطان تقویت لگن است).

۲. حرکت صدف (Clamshell):

به پهلو بخوابید، زانوها را خم کنید. پاها روی هم باشد. زانوی بالایی را مثل باز شدن صدف بلند کنید (بدون اینکه لگن بچرخد) و ببندید.

۳. دور کردن پا (Hip Abduction):

بایستید و دستتان را به صندلی بگیرید. پای دردناک را صاف و کشیده به سمت پهلو (بیرون) ببرید و برگردانید. این حرکت تعادل شما را حین راه رفتن بهتر می‌کند.

راهنمای کامل داروها و مکمل‌ها (چی بخوریم؟ کی بخوریم؟)

بسیاری از بیماران سردرگم هستند که چه مکملی واقعاً تاثیر دارد. بر اساس تحقیقات بنیاد آرتروز آمریکا، لیست زیر راهنمای شماست: (توجه: قبل از مصرف هر دارویی با پزشک خود مشورت کنید).

الف) داروها (برای کنترل درد حاد)

• ضدالتهاب‌های غیراستروئیدی (NSAIDs): مثل ایبوپروفن، ناپروکسن یا سلکوکسیب. این‌ها خط اول درمان برای کاهش تورم و درد هستند.

  • زمان مصرف: فقط در دوره‌هایی که درد شدید است (Flare-ups). مصرف طولانی‌مدت عوارض گوارشی و کلیوی دارد.

• ژل‌های موضعی: ژل دیکلوفناک یا پمادهای حاوی کپسایسین (فلفل). چون مفصل لگن عمقی است، تاثیر این ژل‌ها کمتر از زانو است اما بی‌تاثیر نیست.

ب) مکمل‌های غضروف‌ساز (برای کند کردن روند بیماری)

این مکمل‌ها مسکن فوری نیستند، بلکه باید طولانی‌مدت (حداقل ۳ تا ۶ ماه) مصرف شوند تا اثر کنند:

1. پیاسکلیدین (ASU): ترکیبی از عصاره آووکادو و سویا. تحقیقات نشان داده که پیاسکلیدین می‌تواند تولید کلاژن را تحریک کرده و تجزیه غضروف را کند کند. این یکی از محبوب‌ترین و موثرترین مکمل‌ها در ایران است.

2. گلوکزامین و کندرویتین: این‌ها بلوک‌های سازنده غضروف هستند. نوع “سولفات” آن جذب بهتری دارد. برای مراحل ۱ و ۲ آرتروز بسیار مفید است.

3. امگا ۳ (روغن ماهی): یک ضدالتهاب طبیعی قدرتمند. مصرف روزانه ۱۰۰۰ میلی‌گرم امگا ۳ می‌تواند خشکی صبحگاهی را کاهش دهد.

4. کورکومین (زردچوبه): عصاره زردچوبه خاصیت ضدالتهابی قوی دارد و می‌تواند جایگزین طبیعی‌تری برای مسکن‌های شیمیایی باشد.

رژیم غذایی: دشمنان التهاب را حذف کنید

آنچه می‌خورید مستقیماً روی التهاب مفاصل تاثیر می‌گذارد.

• بخورید: ماهی‌های چرب (سالمون)، گردو، دانه‌های چیا، سبزیجات برگ سبز، توت‌ها و روغن زیتون.

• نخورید: شکر سفید (سم مفاصل)، گوشت‌های فرآوری شده (سوسیس و کالباس)، روغن‌های نباتی اکسید شده و کربوهیدرات‌های تصفیه شده.

سبک زندگی: چگونه با آرتروز لگن زندگی کنیم؟

کاهش وزن:

حتی ۵ کیلوگرم کاهش وزن، فشار روی لگن را تا ۲۰ کیلوگرم کم می‌کند. این موثرترین مسکن طبیعی دنیاست.

استفاده از عصا (تکنیک صحیح):

اگر لنگش دارید، خجالت نکشید و عصا دست بگیرید.

نکته کلیدی: عصا را باید در دست مخالف پای دردناک بگیرید. (اگر لگن راست درد دارد، عصا در دست چپ). این کار فشار را ۵۰٪ کم می‌کند.

خوابیدن:

بهترین حالت خوابیدن، به پشت است. اگر به پهلو می‌خوابید، حتماً یک بالش بین دو زانو بگذارید تا لگن بالایی آویزان نشود و تحت فشار قرار نگیرد.

چه زمانی به جراحی نیاز است؟

هدف ما پیشگیری از جراحی است. اما در آرتروزهای گرید ۴ (پیشرفته) که مفصل کاملاً قفل شده و بیمار حتی در خواب هم درد دارد، ممکن است تعویض مفصل (Arthroplasty) تنها راه باشد.

اما نگران نباشید؛ حتی اگر کار به جراحی بکشد، فیزیوتراپی قبل و بعد از عمل شرط موفقیت جراحی است. برای آمادگی ذهنی و دانستن پروسه ریکاوری، حتماً مطلب فیزیوتراپی تعویض مفصل لگن را بخوانید.

سوالات متداول درمان آرتروز لگن

۱. آیا پیاده‌روی برای آرتروز لگن ضرر دارد؟ خیر، پیاده‌روی روی سطوح صاف (بدون شیب) و با کفش مناسب، برای تغذیه غضروف ضروری است. اما پیاده‌روی طولانی که باعث افزایش درد شود ممنوع است. قانون این است: فعالیت تا آستانه درد.

۲. گرما بهتر است یا سرما؟ برای آرتروز (که ماهیت مزمن و خشک دارد)، گرما معجزه می‌کند. دوش آب گرم یا کیسه آب گرم قبل از ورزش، عضلات را نرم می‌کند. یخ فقط زمانی کاربرد دارد که بعد از یک فعالیت سنگین، مفصل داغ و متورم شده باشد.

۳. آیا می‌توانم از پله استفاده کنم؟ پله فشار زیادی به لگن وارد می‌کند. سعی کنید استفاده را محدود کنید. هنگام بالا رفتن، اول پای سالم را بگذارید (“سالم بالا می‌رود”) و هنگام پایین آمدن، اول پای دردناک را بگذارید (“بیمار پایین می‌آید”).

۴. تزریق ژل یا کورتون چقدر موثر است؟ تزریق کورتون التهاب را سریع کم می‌کند اما نباید زیاد تکرار شود چون غضروف را تخریب می‌کند. تزریق ژل‌های هیالورونیک اسید یا PRP (پلاسمای غنی از پلاکت) گزینه‌های ایمن‌تری هستند که می‌توانند برای ۶ ماه تا یک سال درد را کاهش دهند.

۵. آیا آرتروز لگن روی رانندگی تاثیر می‌گذارد؟ بله. خشکی لگن می‌تواند سرعت واکنش شما را برای ترمز گرفتن کم کند. همچنین نشستن طولانی در ماشین درد را زیاد می‌کند. هر ۴۵ دقیقه توقف کنید و کمی راه بروید.

۶. ماساژ درمانی کمکی می‌کند؟ ماساژ نمی‌تواند استخوان یا غضروف را ترمیم کند، اما می‌تواند عضلات اطراف لگن را که دچار اسپاسم محافظتی شده‌اند، آزاد کند و جریان خون را بهبود دهد که منجر به کاهش درد موقت می‌شود.

کلام آخر: اجازه ندهید درد شما را متوقف کند

آرتروز لگن به معنای پایان فعالیت‌های ورزشی یا خانه نشینی نیست. این فقط هشداری است که بدن شما نیاز به مراقبت و تقویت دارد. بسیاری از قهرمانان ورزشی با مدیریت صحیح آرتروز، همچنان فعال هستند.

در کلینیک فیزیوتراپی دایان، ما با تیمی متخصص و تجهیزاتی که لبه تکنولوژی دنیا هستند، کنار شما هستیم تا سنگینی را از روی مفصل لگن‌تان برداریم.

به یاد داشته باشید: هر روزی که درمان را زودتر شروع کنید، شانس نجات مفصل طبیعی‌تان بیشتر است.

☎️ جهت دریافت مشاوره و تعیین وقت، با شماره تلفن‌های ۰۲۱۲۲۷۸۶۰۴۹ – ۰۹۱۲۸۳۴۰۵۳۶ تماس حاصل فرمایید. همچنین در روزهای تعطیل می‌توانید از طریق واتس آپ اقدام فرمایید.