تزریق زانو بهتر است یا تعویض مفصل زانو؟
- فیزیوتراپیست علی حیدریان
- آخرین به روزرسانی در ۱۷ شهریور ۱۴۰۵
وقتی درد زانو به دلیل آرتروز بیشتر میشود، معمولاً دو سؤال ذهن بیمار را درگیر میکند: آیا تزریق زانو میتواند درد را کنترل کند یا باید به فکر تعویض مفصل باشم؟ و مهمتر از آن، کدام روش در شرایط من انتخاب مناسبتری است؟
واقعیت این است که تزریق و تعویض مفصل را نمیتوان فقط بر اساس شدت آرتروز در عکس با یکدیگر مقایسه کرد. ممکن است یک بیمار با درمانهای غیرجراحی و تزریق برای مدتی وضعیت قابلقبولی داشته باشد، در حالی که در بیمار دیگری درد و محدودیت عملکرد به اندازهای باشد که بررسی تعویض مفصل منطقی شود.
در این مطلب تفاوت این دو روش، مزایا و محدودیتهای هرکدام، زمان مطرح شدن جراحی و جایگاه فیزیوتراپی را بررسی میکنیم.
آرتروز زانو چگونه باعث درد و محدودیت حرکت میشود؟
آرتروز زانو یک بیماری مفصلی است که میتواند با درد، خشکی، تورم و کاهش عملکرد زانو همراه باشد. شدت علائم در افراد مختلف یکسان نیست و ممکن است در بعضی دورهها بیشتر یا کمتر شود.
در آرتروز فقط غضروف مفصل اهمیت ندارد و تغییرات مختلف در ساختارهای داخل و اطراف زانو میتوانند در ایجاد درد و محدودیت حرکت نقش داشته باشند. بنابراین تصمیمگیری درباره درمان نباید فقط بر اساس نتیجه عکس رادیولوژی انجام شود.
شدت درد، میزان محدودیت حرکت، توانایی راه رفتن و انجام فعالیتهای روزمره، تأثیر بیماری بر کیفیت زندگی و پاسخ به درمانهای غیرجراحی نیز باید در نظر گرفته شوند.
تزریق زانو برای چه کاری انجام میشود؟
هدف تزریق زانو معمولاً کاهش درد و علائم است، نه بازسازی غضروف از بینرفته. ضمن اینکه همه تزریقها یکسان نیستند و شواهد علمی و جایگاه درمانی آنها با یکدیگر تفاوت دارد.
یکی از شناختهشدهترین تزریقها برای آرتروز زانو، تزریق داخل مفصل کورتیکواستروئید است. این روش در برخی بیماران میتواند برای مدت کوتاهی درد را کاهش دهد و گاهی کمک کند فرد راحتتر در برنامه تمرینی و درمانی خود مشارکت کند.
NICE تزریق کورتیکواستروئید داخل مفصل را در شرایط مشخص برای تسکین کوتاهمدت مطرح میکند و بازه تسکین مورد انتظار را حدود ۲ تا ۱۰ هفته ذکر کرده است.
بنابراین تزریق کورتیکواستروئید را نباید درمان قطعی آرتروز یا روشی برای بازسازی غضروف دانست.
تزریق کورتیکواستروئید
کورتیکواستروئیدها داروهای ضدالتهابی هستند که میتوانند داخل مفصل تزریق شوند. پاسخ به تزریق در افراد مختلف متفاوت است و میزان و مدت کاهش درد نیز برای همه یکسان نیست.
تعداد دفعات تزریق و فاصله بین آنها نیز باید بر اساس شرایط بیمار و نظر پزشک تعیین شود. تکرار تزریق بهصورت خودسرانه یا صرفاً برای عقب انداختن تصمیم درمانی مناسب نیست.
عوارض احتمالی تزریق زانو
تزریق داخل مفصل نیز مانند هر اقدام پزشکی میتواند عوارضی داشته باشد. بعضی عوارض خفیف و موقت هستند و برخی عوارض، اگرچه نادرترند، اهمیت بیشتری دارند.
- درد یا ناراحتی موقت در محل تزریق
- افزایش موقت درد یا التهاب زانو
- عفونت مفصل، که نادر اما جدی است؛ در صورت تب، قرمزی و گرمی قابلتوجه یا بدتر شدن شدید وضعیت باید ارزیابی پزشکی انجام شود.
- تغییرات پوستی یا بافت نرم اطراف محل تزریق در برخی افراد
- افزایش موقت قند خون در افراد مبتلا به دیابت پس از تزریق کورتیکواستروئید
- واکنش حساسیتی یا سایر عوارض مرتبط با دارو
انواع تزریق زانو چه تفاوتی با یکدیگر دارند؟
وقتی درباره «تزریق زانو» صحبت میشود، نباید همه روشها را یک درمان واحد دانست. کورتیکواستروئید، هیالورونان، PRP و درمانهای سلولی از نظر شواهد علمی و جایگاه درمانی تفاوت دارند.
تزریق هیالورونان یا اسید هیالورونیک
تزریق هیالورونان که در گفتار عمومی ممکن است با عنوان تزریق ژل زانو شناخته شود، برای برخی بیماران مطرح شده است؛ اما راهنماها در مورد کاربرد روتین آن برای آرتروز زانو موافق نیستند. NICE استفاده از تزریق داخل مفصل هیالورونان را برای مدیریت آرتروز توصیه نمیکند و AAOS نیز استفاده روتین از آن را توصیه نکرده است.
PRP
PRP یا پلاسمای غنی از پلاکت نیز برای آرتروز زانو مورد استفاده قرار گرفته است. شواهد درباره میزان فایده آن یکدست نیست و برخی مطالعات احتمال بهبود درد و عملکرد را مطرح کردهاند، اما نمیتوان PRP را درمان مناسب برای همه بیماران یا جایگزین قطعی سایر روشها دانست.
تزریق سلولهای بنیادی
تزریق سلولهای بنیادی برای آرتروز همچنان موضوع پژوهش است و نباید در یک مقاله عمومی بهعنوان درمان قطعی یا روش اثباتشده برای بازسازی غضروف معرفی شود.
بنابراین اگر با تبلیغاتی مانند «جدیدترین آمپول آرتروز» یا «تزریق برای بازسازی غضروف زانو» مواجه شدید، بهتر است ابتدا مشخص شود دقیقاً چه مادهای قرار است تزریق شود و شواهد علمی آن برای شرایط شما چیست.
تعویض مفصل زانو چه زمانی مطرح میشود؟
تعویض مفصل زانو یکی از گزینههای مهم برای بیمارانی است که آرتروز شدید و علامتدار باعث درد و محدودیت قابلتوجه شده است. با این حال، تصمیم برای جراحی صرفاً بر اساس سن بیمار یا یک عکس رادیولوژی گرفته نمیشود.
طبق توصیه NICE، زمانی میتوان فرد مبتلا به آرتروز زانو را برای بررسی تعویض مفصل ارجاع داد که علائمی مانند درد، خشکی، کاهش عملکرد یا تغییر شکل مفصل تأثیر قابلتوجهی بر کیفیت زندگی داشته باشند و مدیریت غیرجراحی برای او مؤثر نباشد یا مناسب نباشد.
بنابراین ممکن است دو فرد با تصویربرداری نسبتاً مشابه، به دلیل تفاوت در علائم، توانایی عملکردی و شرایط زندگی، تصمیم درمانی متفاوتی داشته باشند.
تعویض مفصل زانو چگونه انجام میشود؟
در تعویض کامل مفصل زانو، سطوح آسیبدیده مفصل استخوان ران و ساق پا برداشته شده و با اجزای مصنوعی جایگزین میشوند. در برخی بیماران سطح پشتی کشکک نیز بر اساس شرایط زانو و نظر جراح مورد رسیدگی قرار میگیرد.
هدف از جراحی، کاهش درد و بهبود عملکرد زانو در بیمار مناسب برای این روش است. نوع پروتز و جزئیات عمل نیز با توجه به وضعیت آناتومیکی و نیازهای بیمار مشخص میشود.
پس از جراحی، توانبخشی برای بازگرداندن حرکت، قدرت و عملکرد زانو اهمیت دارد و برنامه آن باید متناسب با شرایط فرد تنظیم شود.
آیا تعویض مفصل زانو همیشه آخرین راه درمان است؟
عبارت «تعویض مفصل زانو آخرین راه درمان است» کمی گمراهکننده است. اینطور نیست که همه بیماران مجبور باشند تمام روشهای موجود را یکییکی امتحان کنند و تنها پس از شکست همه آنها مجاز به جراحی باشند.
از طرف دیگر، صرفاً به دلیل وجود آرتروز در عکس نیز نمیتوان نتیجه گرفت که بیمار به تعویض مفصل نیاز دارد.
تصمیمگیری باید بر اساس شدت علائم، میزان محدودیت عملکرد، تأثیر بیماری بر کیفیت زندگی، وضعیت عمومی فرد و میزان اثرگذاری یا مناسب بودن درمانهای غیرجراحی انجام شود.
مقایسه تزریق زانو و تعویض مفصل زانو
| ویژگی | تزریق زانو | تعویض مفصل زانو |
|---|---|---|
| هدف اصلی | کاهش درد و علائم در شرایط مناسب | کاهش درد و بهبود عملکرد در بیمار مناسب برای جراحی |
| نوع درمان | غیرجراحی | جراحی |
| اثر مورد انتظار | معمولاً موقتی و وابسته به نوع تزریق و شرایط بیمار | کاهش پایدارتر درد و بهبود عملکرد در بیمار مناسب برای جراحی |
| دوره درمان | معمولاً بسیار کوتاهتر از جراحی | نیازمند جراحی و دوره توانبخشی است |
| جایگاه فیزیوتراپی | میتواند برای ادامه تمرین و بهبود عملکرد در بیمار مناسب اهمیت داشته باشد | بخش مهمی از روند توانبخشی پس از جراحی و بازگشت عملکرد است |
چند وقت بعد از تزریق کورتون میتوان تعویض مفصل زانو انجام داد؟
این سؤال برای بیماری که هم تزریق انجام داده و هم در حال بررسی جراحی است، اهمیت زیادی دارد. یک فاصله زمانی واحد را نمیتوان برای همه بیماران بهعنوان قانون قطعی تعیین کرد.
با این حال، چند مطالعه و متاآنالیز نشان دادهاند که تزریق کورتیکواستروئید در فاصله کمتر از ۳ ماه پیش از تعویض مفصل زانو ممکن است با افزایش خطر عفونت مفصل مصنوعی همراه باشد. در عین حال، نتایج مطالعات کاملاً یکسان نیستند و نوع تزریق، زمان آن و شرایط بیمار نیز اهمیت دارند.
به همین دلیل اگر سابقه تزریق زانو دارید و احتمال تعویض مفصل مطرح شده است، تاریخ آخرین تزریق و نوع ماده تزریقشده را حتماً به جراح اطلاع دهید و فاصله مناسب بین تزریق و جراحی را با او مشخص کنید.
فیزیوتراپی چه جایگاهی بین تزریق و تعویض مفصل دارد؟
فیزیوتراپی فقط مربوط به بعد از جراحی نیست. در بسیاری از افراد مبتلا به آرتروز زانو، تمرین درمانی متناسب با وضعیت فرد بخشی از درمان غیرجراحی است و میتواند به حفظ یا بهبود قدرت عضلات، حرکت، عملکرد و توانایی انجام فعالیتهای روزمره کمک کند.
در بعضی بیماران، کاهش درد پس از تزریق ممکن است فرصت مناسبی برای مشارکت بهتر در تمرینات درمانی ایجاد کند. با این حال، تزریق به این معنا نیست که بیمار حتماً باید بعد از آن فیزیوتراپی انجام دهد؛ برنامه درمانی باید بر اساس ارزیابی فرد تعیین شود.
پس از تصمیم به تعویض مفصل نیز فیزیوتراپی نقش مهمی دارد. توانبخشی میتواند قبل از جراحی، در قالب پیشتوانبخشی، و پس از جراحی برای آمادهسازی و بازگشت تدریجی عملکرد مورد استفاده قرار گیرد.
برای آشنایی با روند توانبخشی پس از جراحی میتوانید مطلب فیزیوتراپی تعویض مفصل زانو را مطالعه کنید.
اگر هنوز جراحی انجام نشده و هدف کنترل علائم و بهبود عملکرد زانو با روشهای غیرجراحی است، صفحه فیزیوتراپی زانو اطلاعات بیشتری درباره این مسیر درمانی ارائه میکند.
آیا عقب انداختن تعویض مفصل زانو همیشه خطرناک است؟
خیر. تصمیم برای جراحی نباید صرفاً بر اساس ترس از «دیر شدن» گرفته شود.
اگر علائم بیمار قابلکنترل باشند و درمانهای غیرجراحی بتوانند عملکرد و کیفیت زندگی را در سطح قابلقبولی حفظ کنند، ممکن است جراحی در آن مقطع ضروری نباشد.
اما اگر درد و محدودیت عملکرد بهشدت زندگی روزمره را مختل کرده باشند و درمانهای مناسب دیگر پاسخ کافی ندهند یا برای بیمار مناسب نباشند، ادامه دادن درمانهای کماثر فقط برای عقب انداختن جراحی نیز لزوماً تصمیم درستی نیست.
چه زمانی بهتر است درباره تعویض مفصل زانو با پزشک صحبت کنیم؟
- درد زانو فعالیتهای روزمره را بهطور قابلتوجهی محدود کرده باشد.
- راه رفتن، بالا و پایین رفتن از پله یا انجام کارهای روزمره دشوار شده باشد.
- خشکی یا محدودیت حرکت زانو قابلتوجه شده باشد.
- درد یا اختلال عملکرد کیفیت زندگی را به شکل محسوسی کاهش داده باشد.
- درمانهای غیرجراحی مناسب کافی نبوده باشند یا برای بیمار مناسب نباشند.
در چنین شرایطی بهتر است به جای تصمیمگیری بر اساس تجربه دیگران یا تبلیغات، وضعیت زانو توسط پزشک ارزیابی شود تا مشخص شود ادامه درمان غیرجراحی، تزریق یا بررسی تعویض مفصل کدام مسیر منطقیتری است.
پرسشهای متداول تزریق زانو یا تعویض مفصل زانو
آیا تزریق زانو میتواند آرتروز را درمان کند؟
تزریق زانو، بهویژه تزریق کورتیکواستروئید، بیشتر برای کاهش درد و علائم استفاده میشود و درمان قطعی آرتروز به شمار نمیرود.
آیا بعد از تزریق زانو حتماً باید جراحی انجام شود؟
خیر. انجام تزریق به این معنا نیست که بیمار حتماً در آینده به تعویض مفصل نیاز خواهد داشت. نیاز به جراحی بر اساس علائم، عملکرد زانو، وضعیت مفصل و پاسخ به درمان مشخص میشود.
آیا تزریق زانو از تعویض مفصل بهتر است؟
نمیتوان یک روش را برای همه بیماران بهتر دانست. تزریق، بسته به نوع آن، بیشتر برای کنترل علائم استفاده میشود؛ در حالی که تعویض مفصل برای بیمارانی مطرح میشود که آرتروز علامتدار تأثیر قابلتوجهی بر عملکرد و کیفیت زندگی آنها گذاشته و درمانهای غیرجراحی برایشان کافی یا مناسب نبوده است.
آیا تزریق ژل برای آرتروز زانو توصیه میشود؟
منظور از تزریق ژل معمولاً تزریق هیالورونان یا اسید هیالورونیک است. راهنماهای معتبر درباره این روش توصیه عمومی ندارند و NICE استفاده از هیالورونان داخل مفصل را برای مدیریت آرتروز توصیه نمیکند.
چند وقت بعد از تزریق کورتون میتوان تعویض مفصل زانو انجام داد؟
فاصله مناسب به شرایط بیمار و نظر جراح بستگی دارد. برخی مطالعات افزایش خطر عفونت مفصل مصنوعی را زمانی که تزریق کورتیکواستروئید کمتر از ۳ ماه قبل از جراحی انجام شده است گزارش کردهاند؛ بنابراین تاریخ و نوع آخرین تزریق باید حتماً پیش از تصمیمگیری برای جراحی با جراح در میان گذاشته شود.
آیا تعویض مفصل زانو بدون فیزیوتراپی هم امکانپذیر است؟
جراحی بدون فیزیوتراپی ممکن است انجام شود، اما توانبخشی نقش مهمی در بازگشت حرکت، قدرت و عملکرد زانو پس از جراحی دارد و برنامه آن باید متناسب با وضعیت بیمار تنظیم شود.
آیا قبل از تعویض مفصل زانو هم فیزیوتراپی مفید است؟
در برخی بیماران، برنامه تمرینی و فیزیوتراپی پیش از جراحی میتواند برای آمادهسازی عملکردی مفید باشد. اینکه پیشتوانبخشی برای یک فرد مشخص مناسب باشد به وضعیت زانو، قدرت عضلات، توانایی حرکتی و شرایط عمومی او بستگی دارد.
جمعبندی
برای پاسخ به سؤال «تزریق زانو بهتر است یا تعویض مفصل زانو؟» نمیتوان فقط به نتیجه عکس یا نام یک روش درمانی تکیه کرد.
تزریق زانو، بهویژه کورتیکواستروئید، میتواند در بیمار مناسب برای مدت کوتاهی درد و علائم را کاهش دهد؛ اما اثر آن درمان قطعی آرتروز نیست. تعویض مفصل نیز زمانی مطرح میشود که علائم و محدودیت عملکرد به شکل قابلتوجهی بر زندگی فرد اثر گذاشته باشند و درمانهای غیرجراحی برای او کافی یا مناسب نباشند.
در بسیاری از بیماران، فیزیوتراپی و تمرین درمانی بخشی از مسیر درمان غیرجراحی است و پس از تعویض مفصل نیز برای بازگشت عملکرد اهمیت دارد. بنابراین انتخاب بین تزریق و جراحی باید بر اساس شرایط فردی بیمار و با مشارکت پزشک و تیم درمان انجام شود.
برای آرتروز زانو به برنامه فیزیوتراپی نیاز دارید؟
اگر برای کنترل علائم آرتروز زانو، بهبود حرکت و قدرت عضلات یا توانبخشی پیش و پس از تعویض مفصل به فیزیوتراپی نیاز دارید، میتوانید برای ارزیابی و دریافت نوبت با فیزیوتراپی دایان در دولت تماس بگیرید.
بفرست برای کسی که نیاز داره ببینه . . .
بیشتر در این رابطه بخوانید
