۵ دردی که فکر می‌کنید دیسک کمر است (معجزه تشخیص در فیزیوتراپی)

لحظه‌ای چشمتان به گزارش رادیولوژیست می‌افتد، زمان برایتان می‌ایستد. دیدن کلمات تخصصی و ترسناکی مثل “Disc Herniation” (فتق دیسک)، “Protrusion” (بیرون‌زدگی) یا “L4-L5 Tear” (پارگی)، کافیست تا تصویر اتاق عمل، پیچ و مهره شدن ستون فقرات و ماه‌ها خانه‌نشینی در ذهنتان رژه برود. شاید پزشک جراح به شما گفته باشد: “باید مدارا کنی یا اگر درد بیشتر شد باید عمل کنی” و این جمله مثل پتک روی امیدتان فرود آمده باشد.

اما صبر کنید. قبل از اینکه تسلیم تیغ جراحی شوید یا خودتان را برای همیشه “بیمار” بدانید، باید حقیقتی را بشنوید که شاید کمتر کسی به شما گفته باشد. حقیقتی که در فیزیوتراپی دایان در تهران، هر روز با آن مواجه هستیم: «وجود دیسک در عکس MRI، لزوماً به معنی این نیست که درد شما از دیسک است.»

شاید تعجب کنید، اما طبق جدیدترین تحقیقات، اگر همین الان به خیابان بروید و از ۱۰۰ نفر آدم کاملاً سالم (که هیچ درد کمری ندارند) MRI بگیرید، حدود ۶۰ درصد آنها دارای بیرون‌زدگی دیسک هستند! این یعنی چه؟ یعنی دیسک ممکن است آنجا باشد، اما “بی‌گناه” باشد و درد شما از جای دیگری ریشه گرفته باشد؛ جایی که در MRI دیده نمی‌شود و فقط دستان ماهر یک فیزیوتراپیست متخصص می‌تواند آن را پیدا کند.

در این مطلب، ما علائم “دردهای فریبنده” را برای شما ترسیم می‌کنیم. ۵ مشکل شایع که دقیقاً “لباس دیسک کمر” را می‌پوشند و علائم آن را تقلید می‌کنند، اما درمانشان جراحی نیست. اگر ساکن تهران هستید و در ترافیک‌های سنگین همت و نیایش گرفتارید یا پشت میزنشین هستید، این مطلب دقیقاً برای نجات شما نوشته شده است.

چرا MRI همه چیز را نمی‌گوید؟ (راز دردهای عملکردی)

برای درک بهتر، باید بدانید بدن انسان مثل ماشین است. MRI مثل این است که از موتور ماشین خاموش عکس بگیرید. در عکس ممکن است همه قطعات سر جایشان باشند (یا کمی زنگ‌زدگی داشته باشند)، اما عکس نمی‌گوید وقتی ماشین روشن می‌شود و حرکت می‌کند، کجا “تق‌تق” می‌کند یا کجا لرزش دارد.

دردهای ستون فقرات به دو دسته تقسیم می‌شوند:

1. دردهای ساختاری (Structural): مثل شکستگی مهره یا پارگی شدید دیسک که در عکس دیده می‌شود.

2. دردهای عملکردی (Functional): مثل گرفتگی عضله، قفل شدن مفصل یا تحریک عصب. این‌ها در MRI دیده نمی‌شوند.

بسیاری از مراجعین ما در فیزیوتراپی دایان در خیابان دولت، با پرونده قطور جراحی می‌آیند اما بعد از معاینه مشخص می‌شود که مشکلشان “عملکردی” است و با چند جلسه فیزیوتراپی کاملاً درمان می‌شوند.

۱. سندرم پیریفورمیس؛ سیاتیک دروغین (Wallet Sciatica)

آیا درد شما دقیقاً از وسط باسن شروع می‌شود و مثل یک خط داغ یا جریان برق تا پشت زانو و گاهی ساق پا می‌رود؟ آیا وقتی طولانی روی صندلی می‌نشینید، درد امانتان را می‌برد؟ به احتمال ۹۰٪ شما دیسک فعال ندارید؛ شما گرفتار “سندرم پیریفورمیس” شده‌اید.

آناتومی ماجرا: دام عضله برای عصب

پیریفورمیس یک عضله کوچک و گلابی‌شکل در عمق لگن است که وظیفه چرخش ران را دارد. بدشانسی آناتومیک انسان اینجاست که عصب ضخیم سیاتیک دقیقاً از زیر (و در ۱۵٪ افراد از وسط) این عضله عبور می‌کند. در زندگی شهری امروزی، نشستن‌های طولانی مدت باعث کوتاه شدن و سفت شدن این عضله می‌شود. وقتی عضله سفت شد، عصب سیاتیک را مثل یک گیره “خفه” می‌کند.

تفاوت کلیدی با دیسک کمر:

• دیسک کمر: معمولاً با خم شدن به جلو یا سرفه و عطسه دردناک‌تر می‌شود.

• پیریفورمیس: با نشستن روی سطح سفت بدتر می‌شود.

• انتشار درد: درد دیسک معمولاً تا انگشتان پا می‌رود، اما درد پیریفورمیس معمولاً در زانو تمام می‌شود.

(نکته: برای درک بهتر دردهای لگنی، پیشنهاد می‌کنیم حتماً مطلب درمان آرتروز لگن را هم مطالعه کنید، چون گاهی این دو مشکل با هم همپوشانی دارند).

۲. اختلال مفصل ساکروایلیاک (SI Joint)؛ کمربند دردناک

پایین ستون فقرات، جایی که مهره‌ها تمام می‌شوند و به استخوان‌های پهن لگن می‌رسند، دو مفصل بسیار محکم به نام ساکروایلیاک (SI) وجود دارد. این مفاصل در خانم‌ها (به دلیل هورمون‌های بارداری) و در آقایانی که کار سنگین می‌کنند، بسیار آسیب‌پذیرند.

چرا با دیسک اشتباه می‌شود؟

وقتی مفصل SI “قفل” می‌کند (Hypomobility) یا بیش از حد “شل” می‌شود (Hypermobility)، دردی ایجاد می‌کند که به باسن، کشاله ران و پشت پا تیر می‌کشد. بیمار معمولاً می‌گوید: “دکتر، دقیقاً همین نقطه (اشاره به فرورفتگی بالای باسن) داره منو میکشه.”

تست تشخیص خانگی (تست فورتین): بایستید و با یک انگشت، محل دقیق درد را نشان دهید. اگر انگشت شما دقیقاً روی برجستگی استخوانی پایین کمر (PSIS) قرار گرفت و درد پخش نبود، به احتمال زیاد مشکل مفصل لگن است، نه دیسک بین مهره‌ای.

درمان در فیزیوتراپی دایان

درمان این مشکل، استراحت نیست! مفصل قفل شده باید باز شود. فیزیوتراپیست‌های ما با تکنیک‌های منوآل تراپی (Manual Therapy) و جااندازی دقیق، حرکت را به این مفصل برمی‌گردانند.

☎️ برای دریافت مشاوره و نوبت‌دهی، با شماره تلفن‌های ۰۲۱۲۲۷۸۶۰۴۹ – ۰۹۱۲۸۳۴۰۵۳۶ تماس بگیرید و یا در روزهای تعطیل از طریق واتس آپ اقدام فرمایید.

۳. تریگر پوینت‌های همسترینگ و گلوتئال؛ مقلدین ماهر

زندگی کارمندی و پشت میزنشینی، اپیدمی خاموش تهران است. وقتی شما ۸ ساعت روی صندلی می‌نشینید، عضلات همسترینگ (پشت ران) و گلوتئال (باسن) تحت فشار مداوم هستند و خون‌رسانی به آن‌ها کم می‌شود. نتیجه؟ ایجاد “نقاط ماشه‌ای” (Trigger Points). این‌ها گره‌های میکروسکوپی در تار عضله هستند که مثل یک کانون بحران عمل می‌کنند.

درد ارجاعی (Referred Pain) چیست؟

نکته ترسناک اینجاست: تریگر پوینت در باسن می‌تواند دردی ایجاد کند که در ساق پا حس می‌شود. مغز در تشخیص محل دقیق درد گیج می‌شود.

• گره در عضله “گلوتئوس مینیموس” دقیقاً ادای درد سیاتیک را در می‌آورد (درد پهلوی پا تا مچ).

• گره در “همسترینگ” باعث درد پشت زانو می‌شود.

ارتباط با زانو: بسیاری از بیماران فکر می‌کنند آرتروز زانو یا دیسک دارند، در حالی که فقط همسترینگ‌شان کوتاه شده است. (اگر درد زانو دارید، مطلب درمان آرتروز زانو راهنمای خوبی برای تفکیک این دردهاست)

۴. سندرم مین (Maigne’s Syndrome)؛ فراموش شده‌ترین علت

این یکی از مواردی است که حتی بسیاری از پزشکان هم از آن غافل می‌شوند. درد در ناحیه پایین کمر و بالای باسن حس می‌شود، اما منشأ آن بالاتر است. در محل اتصال مهره‌های سینه‌ای به کمری (T12-L1)، اعصابی وجود دارند که به پایین کمر و بالای باسن عصب‌دهی می‌کنند. اگر شما قوز می‌کنید (مثل حالت کار با لپ‌تاپ یا گوشی)، فشار روی این ناحیه زیاد می‌شود. درد ناشی از آن دقیقاً در محل دیسک L4-L5 حس می‌شود، اما دیسک L4-L5 سالم است.

راه حل: درمان روی پایین کمر فایده ندارد. فیزیوتراپیست باید مهره‌های بالای کمر (توراسیک) را آزاد کند. اینجاست که اهمیت “تشخیص صحیح” مشخص می‌شود.

۵. آرتروز فاست‌های کمری؛ درد صبحگاهی

ستون فقرات فقط دیسک نیست. پشت هر مهره، دو مفصل کوچک به نام “فاست” (Facet) وجود دارد که مثل لولای درب عمل می‌کنند. با افزایش سن یا قوس زیاد کمر (گودی کمر)، این لولاها دچار ساییدگی می‌شوند.

تفاوت کلیدی با دیسک: تست خم شدن

این ساده‌ترین راه تشخیص است. بایستید:

1. به جلو خم شوید (مثل رکوع): اگر درد بدتر شد یا تیر کشید -> احتمالاً دیسک است (چون فشار روی دیسک زیاد می‌شود).

2. به عقب خم شوید (سقف را نگاه کنید): اگر درد شدید شد و کمرتان قفل کرد -> احتمالاً مفاصل فاست است (چون لولاها روی هم فشار می‌آورند).

اگر درد شما از نوع دوم است، تمرینات معمول دیسک کمر می‌تواند وضعیت شما را بدتر کند. شما به برنامه درمانی متفاوتی نیاز دارید.

جدول مقایسه: فاست در مقابل دیسک

چرا فیزیوتراپی دایان؟

در کلینیک دایان، ما فقط به نسخه پزشک اکتفا نمی‌کنیم. ما پروسه درمانی را با “ارزیابی بیومکانیکال” شروع می‌کنیم. اگر مشخص شود درد شما یکی از ۵ مورد بالاست، ما بسیاری از روش‌ها و دستگاه‌های فیزیوتراپی را به کار می‌گیریم:

۱. لیزر پرتوان (High Intensity Laser)

اشعه لیزر با نفوذ به عمق ۷ سانتی‌متری، التهاب ریشه عصب (در پیریفورمیس) یا التهاب مفاصل فاست را مثل آب روی آتش خاموش می‌کند. این لیزر با افزایش ATP سلولی، سرعت ترمیم بافت را تا ۵ برابر افزایش می‌دهد.

۲. درای نیدلینگ (Dry Needling)

سلاح نهایی ما برای تریگر پوینت‌ها. سوزن‌های ظریف دقیقاً وارد گره‌های عضلانی شده و با ایجاد یک پرش (Twitch)، گره را باز می‌کنند. احساس رهایی که بیمار بعد از نیدلینگ تجربه می‌کند، وصف‌ناشدنی است.

۳. مگنت تراپی و تکار (Tecar)

• مگنت: برای ترمیم بافت‌های عمقی و استخوان‌ها (عالی برای آرتروز).

• تکار: ایجاد گرمای عمقی برای افزایش جریان خون در عضلات سفت شده‌ای که ۲۰ روز است زیر فشار استرس منقبض مانده‌اند.

(راستی، اگر همزمان با کمردرد، احساس گرفتگی در گردن هم دارید، حتماً مطلب جدید و مهم ما درباره درد گردن عصبی را بخوانید. استرس معمولاً همزمان به کمر و گردن حمله می‌کند.)

سوالات متداول (FAQ)

آیا پیاده‌روی برای کسی که درد شبیه دیسک دارد خوب است؟

بله، اما با احتیاط. پیاده‌روی روی سطح صاف باعث تغذیه دیسک و مفاصل می‌شود. اگر درد شما با راه رفتن کمتر می‌شود (مثل پیریفورمیس)، پیاده‌روی عالی است. اما اگر با راه رفتن درد شدید می‌شود (مثل تنگی کانال)، باید با دوچرخه ثابت جایگزین شود.

آیا استفاده از کمربند طبی کار درستی است؟

فقط برای ۳ تا ۵ روز اول درد حاد. استفاده طولانی‌مدت از کمربند طبی باعث تنبلی عضلات شکم و فیله کمر می‌شود و در درازمدت درد را مزمن و شدیدتر می‌کند. هدف فیزیوتراپی، ساختن یک “کمربند طبیعی” از عضله است.

فرق درد سیاتیک با دیسک کمر چیست؟

سیاتیک نام “عصب” است، نه بیماری. دیسک کمر یکی از “علت‌های” درد سیاتیک است. اما همانطور که در این مطلب گفتیم، عضله پیریفورمیس یا گرفتگی همسترینگ هم می‌تواند درد سیاتیک ایجاد کند. پس هر سیاتیکی، دیسک نیست.

چند جلسه فیزیوتراپی برای درمان لازم است؟

بسته به تشخیص (اینکه دیسک باشد یا اسپاسم عضلانی)، سن بیمار و مزمن بودن درد، معمولاً بین ۱۰ تا ۱۵ جلسه درمانی نیاز است تا التهاب کنترل شده و عضلات تقویت شوند.

کلام آخر: بدن شما هوشمند است، به آن گوش دهید

درد، دشمن شما نیست؛ پیام‌رسان بدن شماست. وقتی کمرتان درد می‌گیرد، بدن دارد فریاد می‌زند که یک جای کار می‌لنگد. شاید نحوه نشستنتان غلط است، شاید استرس زیادی دارید و شاید عضلاتتان ضعیف شده‌اند. برچسب زدن سریع “من دیسک دارم”، فقط باعث ترس و ناامیدی می‌شود.

در کلینیک فیزیوتراپی دایان، ما اینجا هستیم تا با تشخیص درست، خیال شما را راحت کنیم. بسیاری از دردهایی که فکر می‌کنید نیاز به جراحی دارند، با اصلاح سبک زندگی و فیزیوتراپی پیشرفته کاملاً قابل درمان هستند. به یاد داشته باشید: تشخیص درست، نیمی از درمان است.

☎️ جهت دریافت مشاوره و تعیین وقت، با شماره تلفن‌های ۰۲۱۲۲۷۸۶۰۴۹ – ۰۹۱۲۸۳۴۰۵۳۶ تماس حاصل فرمایید. همچنین در روزهای تعطیل می‌توانید از طریق واتس آپ اقدام فرمایید.