درد گردن و شانه؛ دیسک است یا اعصاب؟ (راهنمای جامع درمان اسپاسم استرسی)
- مرکز فیزیوتراپی دایان
- آخرین به روزرسانی در ۱۲ بهمن ۱۴۰۴
آیا این روزها احساس میکنید وزنهای نامرئی اما سنگین روی شانههایتان گذاشتهاند؟ یا صبحها با گردنی چنان خشک بیدار میشوید که چرخاندن سر برایتان عذابآور است؟ شاید هم دردی مرموز از پشت گردنتان شروع میشود، مثل یک نوار دور سرتان میپیچد و به کاسه چشمهایتان میزند.
در روزهایی که فشار روانی و استرس به اوج میرسد، بدن ما واکنش نشان میدهد. بسیاری از مراجعین ما در فیزیوتراپی دایان فکر میکنند دچار دیسک گردن شدهاند، وقتی معاینات بالینی دقیق انجام میشود، حقیقتی متفاوت آشکار میگردد: در بیش از ۷۰ درصد موارد، مهرهها سالماند، دیسکها سر جایشان هستند و خبری از جراحی نیست.
مشکل جای دیگری است: حمله استرس به عضلات گردن، عضلات شما زیر بار استرس “فریاد” میکشند.
این وضعیت که در علم پزشکی به آن درد گردن سایکوسوماتیک (Psychosomatic Neck Pain) میگویند، اگر درمان نشود، کیفیت زندگی شما را پایین میآورد. در این مطلب، میخواهیم پرونده این درد شایع را کالبدشکافی کنیم. از تاثیر هورمونها بر سفتی عضلات تا “رژیم غذایی ضد درد گردن” و تاثیر دستگاههای فیزیوتراپی.
آناتومی استرس: چرا “غمباد” دقیقاً در گردن گیر میکند؟
چرا وقتی نگرانیم، ساق پایمان درد نمیگیرد؟ چرا همیشه گردن و شانه؟ پاسخ در تکامل انسان نهفته است.
طبق تحقیقات دانشگاه هاروارد، واکنش بدن به استرس، واکنش “جنگ یا گریز” است. در زمانهای قدیم، این واکنش برای فرار از دست حیوانات درنده بود. بدن برای محافظت از حیاتیترین مجرای تنفسی و شریانهای اصلی (که در گردن هستند)، دستور به انقباض شدید عضلات محافظ گردن میدهد.
مثلثِ تنش (The Tension Triangle)
سه عضله اصلی قربانی استرس میشوند:
عضله ذوزنقهای (Trapezius): عضله بزرگ مثلثی شکل که از پشت گردن تا کتفها کشیده شده. وقتی استرس دارید، شانهها را بالا میکشید (Shrugging) و این عضله ۲۴ ساعته کار میکند.
لواتور اسکاپولا (Levator Scapulae): عضلهای که وظیفهاش بالا بردن کتف است. گرفتگی این عضله باعث آن درد معروف “سوزنسوزن شدن” بین گردن و شانه میشود.
استرنوکلیدوماستوئید (SCM): عضله جلوی گردن. انقباض این عضله باعث میشود سر جلو بیاید و تنفس سخت شود.
نکته:
وقتی استرس طولانی میشود، سطح کورتیزول و آدرنالین پایین نمیآید. این هورمونها اجازه نمیدهند عضلات “ریلکس” شوند. نتیجه؟ تجمع اسید لاکتیک، کاهش جریان خون (Ischemia) و تبدیل شدن بافت نرم و ارتجاعی عضله به بافتی سفت و چوبمانند.
درد من عصبی است، دیسک است یا آرتروز؟
بسیاری از بیماران فیزیوتراپی اشتباه دریافت میکنند چون تشخیص غلط بوده است. این جدول مقایسهای به شما کمک میکند جنس دردتان را بشناسید:
| ویژگی | درد عصبی و اسپاسم (Tension) | فتق دیسک گردن (Herniated Disc) | آرتروز گردن (Spondylosis) |
|---|---|---|---|
| جنس درد | سنگینی، فشار، سوزش و گرفتگی عضلانی | درد تیز، برنده، الکتریکی و شوکمانند | درد خشک، تقتق مهرهها و خشکی صبحگاهی |
| مسیر درد | دوطرفه؛ پشت سر، شانهها و بین دو کتف | یکطرفه؛ در مسیر مشخص روی دست | موضعی در گردن، بدون تیر کشیدن به دست |
| عوامل تشدید | استرس، خستگی، نشستن طولانی | سرفه، عطسه، چرخاندن سر به سمت درد | نگاه به بالا یا چرخاندن گردن |
| علائم حسی | ندارد (حس طبیعی است) | گزگز، مورمور و بیحسی دست | معمولاً ندارد (مگر فشار به عصب) |
| قدرت عضلانی | ضعف حسی ناشی از درد | افتادن اشیاء و ضعف واقعی دست | ضعف تدریجی بهعلت سن و عدم استفاده |
(نکته: اگر علائم شما بیشتر شبیه ستون وسط یا چپ است، حتماً مطلب درمان آرتروز گردن و یا مطلب درمان دیسک کمر (برای مقایسه دردهای ستون فقرات) را مطالعه کنید.)
سندرم گردن پیامکی (Text Neck): قاتل خاموش در دوران استرس
در روزهایی که استرس اجتماعی بالاست، پناهگاه ما گوشی موبایل است. مدام اخبار را چک میکنیم. اما آیا میدانید فیزیک چه میگوید؟
سر انسان حدود ۵ کیلوگرم وزن دارد.
وقتی صاف نگاه میکنید: فشار روی گردن = ۵ کیلوگرم.
وقتی ۱۵ درجه خم میشوید: فشار = ۱۲ کیلوگرم.
وقتی ۶۰ درجه خم میشوید (حالت چک کردن گوشی): فشار = ۲۷ کیلوگرم!
تصور کنید یک بچه ۸ ساله را روزی ۴ ساعت روی گردنتان سوار کردهاید. این فشار مکانیکی وحشتناک، در ترکیب با اسپاسم ناشی از استرس، باعث ایجاد تریگر پوینت میشود.
تریگر پوینتها “گره”های ریزی در تار عضله هستند که جریان خون به آنها نمیرسد. وقتی این نقاط را فشار میدهید، درد به جای دیگری (مثلاً پشت چشم یا گیجگاه) تیر میکشد. این همان سردردی است که با میگرن اشتباه گرفته میشود.
سردردهای گردنی: وقتی گردن به سر میزند
آیا سردردتان از پشت جمجمه شروع میشود و دور سرتان میچرخد؟
این میگرن نیست! این سردرد گردنی است. عصبهای بالای گردن (C1-C3) با عصب تریژمینال (عصب حسی صورت) در ساقه مغز همسایه هستند.
وقتی عضلات گردن سفت میشوند، سیگنال درد به مغز میفرستند. مغز دچار خطا میشود و فکر میکند این درد از “پیشانی” یا “پشت چشم” میآید.
درمان این سردرد قرص نیست؛ آزادسازی گردن است. بسیاری از بیمارانی که سالها داروی میگرن میخوردند، با چند جلسه فیزیوتراپی گردن در فیزیوتراپی دایان کاملاً درمان شدند.
تغذیه ضد التهاب برای عصب گردن
شاید باور نکنید، اما رژیم غذایی شما روی شدت دردتان اثر دارد. وقتی بدن در التهاب است، اسپاسمها باز نمیشوند.
منیزیم (Magnesium): شلکننده طبیعی عضلات. کمبود منیزیم باعث گرفتگی (Cramp) میشود. منابع: بادام، اسفناج، موز یا مکمل منیزیم (با مشورت پزشک).
ویتامین B12: غذای اصلی اعصاب. برای ترمیم غلاف میلین اعصاب ضروری است. کمبود آن باعث گزگز و حساسیت عصبی میشود.
امگا ۳: قویترین ضدالتهاب طبیعی. (ماهی چرب، گردو).
آب: دیسکها و فاشیای عضلات برای لغزیدن روی هم نیاز به آب دارند. کمآبی (Dehydration) ناشی از استرس، عضلات را خشک و شکننده میکند.
تکنولوژیهای درمانی فیزیوتراپی دایان: باز کردن قفل عضلات
درمانهای خانگی برای دردهای خفیف خوباند، اما وقتی اسپاسم “مزمن” شد و بیش از ۲ هفته طول کشید، یعنی “سیکل درد” شکل گرفته است. مغز یاد گرفته که گردن باید سفت باشد. ما در فیزیوتراپی دایان در خیابان دولت با تکنولوژی این چرخه را میشکنیم:
الف) درای نیدلینگ (Dry Needling): دقیقترین شلیک به درد
برخلاف طب سوزنی سنتی که روی انرژی چی (Qi) کار میکند، درای نیدلینگ کاملاً آناتومیک است.
فیزیوتراپیست سوزن بسیار نازکی را وارد مرکزِ گره عضلانی (تریگر پوینت) میکند.
چه حسی دارد؟ یک انقباض ناگهانی (Twitch) و سپس شل شدن عمیق.
چرا موثر است؟ این سوزن باعث تخلیه مواد شیمیایی دردزا (مثل Substance P) از عضله شده و جریان خون را فوراً برقرار میکند.
ب) لیزر پرتوان (High Intensity Laser)
اشعه لیزر در فیزیوتراپی دایان، فوتونهای نوری را به عمق ۵ سانتیمتری بافت میفرستد.
مکانیسم: سلولها این نور را جذب کرده و انرژی (ATP) میسازند.
نتیجه: کاهش التهاب اعصاب محیطی و ترمیم ریزآسیبهای عضلانی با سرعتی ۵ برابر حالت عادی.
ج) درمانهای دستی (Manual Therapy)
گاهی مهرههای گردن به دلیل سفتی عضلات، در جای خود قفل میشوند و حرکت نمیکنند. فیزیوتراپیست با دستهای خود، مهرهها را موبیلیزه (متحرک) میکند. این کار دامنه حرکتی را برمیگرداند و فشار را از روی دیسک برمیدارد.
(توجه: اگر مشکل شانه هم دارید، گاهی درد گردن و شانه ترکیبی است. پیشنهاد میکنیم بخش درمانهای دستی مطلب درمان آرتروز شانه را هم ببینید.)
☎️ برای دریافت مشاوره و نوبتدهی، با شماره تلفنهای ۰۲۱۲۲۷۸۶۰۴۹ – ۰۹۱۲۸۳۴۰۵۳۶ تماس بگیرید و یا در روزهای تعطیل از طریق واتس آپ اقدام فرمایید.
برنامه عملیاتی: راهکارهای خانگی و اورژانسی
تا زمانی که نوبت فیزیوتراپیتان برسد، این کارها را انجام دهید:
۱. گرما یا سرما؟ مسئله این است
سرما (یخ): فقط اگر ضربه خوردهاید یا درد بسیار تیز و تازه (زیر ۴۸ ساعت) است.
گرما: برای درد عصبی، اسپاسم و گرفتگی (که بیش از ۳ روز طول کشیده)، گرما معجزه میکند. دوش آب گرم بگیرید و اجازه دهید آب روی گردن بریزد. گرما عروق را گشاد کرده و سموم را از عضله خارج میکند.
۲. تکنیک تنفس ۴-۷-۸
این تکنیک مستقیماً “عصب واگ” را تحریک کرده و استرس را خاموش میکند:
۴ ثانیه دم (از بینی).
۷ ثانیه نگه دارید.
۸ ثانیه بازدم (با صدای فوت).
این کار را ۵ بار تکرار کنید تا انقباض ناخودآگاه گردن رها شود.
۳. بالش مناسب: دشمن خواب شما نباشد
بالش نباید زیر شانه بیاید. باید فقط گودی گردن را پر کند. اگر به پهلو میخوابید، ارتفاع بالش باید دقیقاً به اندازه عرض شانه شما باشد تا گردن در راستای ستون فقرات بماند.
سوالات متداول گردن درد عصبی
آیا قرصهای شلکننده عضلات (مثل متوکاربامول) درمان میکنند؟
این داروها فقط “علائم” را موقتاً خاموش میکنند و خوابآور هستند. آنها علت اصلی (یعنی کوتاهی عضله و تریگر پوینت) را درمان نمیکنند. استفاده طولانی مدت توصیه نمیشود.
آیا ممکن است درد عصبی گردن به دست چپ بزند و با درد قلب اشتباه شود؟
بله، بسیار شایع است. درد سکته قلبی معمولاً با فشار قفسه سینه، تهوع و عرق سرد همراه است. اما اگر با حرکت گردن درد دستتان تغییر میکند، احتمالاً مشکل از گردن است. با این حال، در موارد مشکوک همیشه اول اورژانس قلب را چک کنید.
آیا ماساژورهای تفنگی (Massage Gun) خوب هستند؟
برای عضلات بزرگ مثل ران خوباند، اما برای گردن خطرناکاند. ضربات شدید روی مهرههای ظریف گردن یا روی شریان کاروتید میتواند آسیبزا باشد. برای گردن فقط ماساژ دستی ملایم مجاز است.
رابطه این درد با دیسک کمر چیست؟
سیستم عصبی یکپارچه است. وقتی استرس دارید، معمولاً هم گردن و هم کمر سفت میشوند. اگر سابقه کمردرد دارید، استرس میتواند آن را هم بیدار کند. (برای اطلاعات بیشتر: درمان آرتروز لگن و کمر.)
کلام آخر: به بدن خود گوش دهید، قبل از اینکه فریاد بزند
درد عصبی گردن، یک بیماری نیست؛ یک “پیغام” است. پیغامی از طرف بدن شما که میگوید: “فشار روی من بیش از حد تحمل است.”
نادیده گرفتن این درد و خوردن مشتمشت قرص مسکن، فقط پاک کردن صورت مسئله است. اگر این اسپاسمها درمان نشوند، به مرور باعث تغییر شکل مهرهها، آرتروز زودرس و فتق دیسک واقعی میشوند.
در کلینیک فیزیوتراپی دایان، ما ترکیبی از علم، تجربه و تکنولوژی را فراهم کردهایم تا به شما کمک کنیم بار سنگین درد را از روی دوشتان بردارید. شما لایق زندگی بدون درد و آرامش هستید.
همین امروز برای مشاوره و شروع درمان تخصصی اقدام کنید.
☎️ برای دریافت مشاوره و نوبتدهی، با شماره تلفنهای ۰۲۱۲۲۷۸۶۰۴۹ – ۰۹۱۲۸۳۴۰۵۳۶ تماس بگیرید و یا در روزهای تعطیل از طریق واتس آپ اقدام فرمایید.
بفرست برای کسی که نیاز داره ببینه . . .
بیشتر در این رابطه بخوانید
آخرین مقالات در فیزیوتراپی دایان
